ЗАҢ, БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІК: ҚР ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ МИНИСТРЛІГІ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУДЫ ДАМЫТУДЫҢ ЖАҢА ҚАҒИДАЛАРЫН БЕЛГІЛЕДІ
Денсаулық сақтау министрлігінде ведомство басшысы Ақмарал Әлназарованың төрағалығымен денсаулық сақтау, медициналық білім беру жүйесін одан әрі дамыту, сондай-ақ жеке секторды реттеу мәселелері бойынша дөңгелек үстел өтті.
Дөңгелек үстел денсаулық сақтау жүйесінің ресурстарды ұлғайту кезеңінен заңдылық, қаржылық тәртіп және медициналық көмектің сапасын қатаң бақылау қағидаттарына негізделген институционалдық нығайту кезеңіне өтуіне арналды.
Талқылауға ҚР ДСМ Қоғамдық кеңесінің басшысы Надежда Петухова, Ұлттық нейрохирургия орталығының Басқарма Төрағасы, академик Серік Ақшолақов, ҚР ҰҒА академигі, репродуктолог Вячеслав Локшин, профессор Мақсұт Құлжанов, сараптамалық және кәсіби қоғамдастықтың, Атамекен палатасының өкілдері, UMC ҚҚ, мемлекеттік және жеке медициналық ұйымдардың басшылары қатысты.
Отырыс барысында денсаулық сақтау жүйесі соңғы жылдары қаржыландырудың айтарлықтай өскенін атап өтті, бұл өмір сүру ұзақтығының 75,4 жасқа дейін өсуін, жалпы өлімнің 2%-ға және нәресте өлімінің 16,5%-ға төмендеуін қоса алғанда, елеулі әлеуметтік нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Сонымен қатар, бақылауды күшейтпей қаржыландырудың өсуі сөзсіз бұрмалануға, теріс пайдалануға және сенімнің төмендеуіне әкелетіні атап өтілді.
Денсаулық сақтау министрі міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі жетілу кезеңіне өтіп, ережелердің, жауапкершіліктің және бақылаудың біртұтас архитектурасын қажет ететіндігін атап өтті.
Жүйенің қаржылық ресурстары қатаң түрде мақсатына сай пайдаланылуы керек, ал әрбір қатысушы — медициналық ұйымнан бастап нақты маманға дейін — заңнама мен көмек көрсету стандарттарының талаптарын сақтау үшін жеке жауап беруі керек.
Халыққа медициналық көмектің сапасын басқаруды жетілдірудің 2026-2028 жылдарға арналған кешенді жоспары жобасының шеңберінде қаржылық тәртіп және медициналық көмектің сапасын басқару мәселелеріне ерекше назар аударылды.
Бұл ретте мерзімсіз лицензиялау мен бәсекелестік аккредиттеудің қолданыстағы моделі медициналық ұйымның ресми мәртебесі мен нақты клиникалық нәтижелердің арасындағы тікелей байланысты қамтамасыз етпейді.
Осыған байланысты бес жылдық лицензиялауға көшу, медициналық ақпараттық жүйелерді Ұлттық электрондық денсаулық паспортымен міндетті интеграциялау, сондай-ақ аккредиттеудің негізгі функцияларын мемлекеттік контурға қайтару талқыланды. Бұл шаралар бірыңғай стандарттарды қалыптастыруға, реттеудің фрагментациясын төмендетуге және медициналық көмектің сапасына мемлекеттік бақылауды күшейтуге бағытталған.
Дөңгелек үстел барысында 2024-2025 жылдары Денсаулық сақтау министрлігі іріктеп тексеруден жүйелі қаржылық және цифрлық бақылауға көшкені атап өтілді.
Кешенді тексерулердің қорытындысы бойынша 2025 жылы 400-ге жуық денсаулық сақтау субъектісі қызметін тоқтатты, 500-ден астам әкімшілік жазалау шаралары қолданылды, алғаш рет жедел ден қою - медициналық ұйымдардың қызметін уақытша тоқтата тұру және мамандарды лицензиясыз қызметі үшін шеттету шаралары қолданылды.
Сонымен қатар, қаржыландыру және есепке алу процестеріне тікелей енгізілген аодын ала бақылаудың цифрлық құралдары енгізілді. Пациенттерді цифрлық сәйкестендіру 1 950 медициналық ұйымды қамтыды, қабылдаулардың 47%-ға жуығы Face ID және электрондық құжаттарды пайдалана отырып жүргізіледі. Бұл 10,6 млрд теңгеге негізсіз қызмет көрсетудің алдын алуға мүмкіндік берді.
Медициналық көмекке ақы төлеудің бірыңғай жүйесін іске қосу сәйкес келмейтін қызметтерге ақы төлеуді болдырмай, ұосып жазулар мен көлемдердің артуын автоматты түрде анықтауды қамтамасыз етті.
Осылайша, денсаулық сақтау жүйесіндегі бақылау фактіден кейінгі қадағалаудан тұрақты басқару тетігіне ауыстырылды, бұл теріс пайдалану қауіптерін айтарлықтай төмендетіп, МӘМС қаражатын пайдаланудың ашықтығын арттырды.
Талқылау шеңберінде жүйеде тәртіпті нығайту бойынша келесі қадамдар белгіленді, соның ішінде:
* тиімділік көрсеткіштерін енгізу;
* цифрлық бақылау құралдарын кеңейту;
* лицензиялау және аккредиттеу тетіктерін жетілдіру;
* нәтиже мен сапаға бағытталған медициналық көмекке ақы төлеу моделіне көшу.
Қорытындылай келе, қатысушылар жүзеге асырылып жатқан өзгерістер сандық модельден азаматтардың жауапкершілік, нәтиже және сенім моделіне көшуін қалыптастыратынын атап өтті. Ұзақ мерзімді перспективада бұл қаржыландырудың тұрақтылығын, МӘМС қаражатын атаулы пайдалануды және бүкіл денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыруды қамтамасыз етеді.
Ведомство басшысы «Заң және тәртіп« тұжырымдамасы мемлекет пен әлеуметтік саланың орнықты дамуының негізгі шарты болғанын түйіндеді. Бақылауды нығайту, сыбайлас жемқорлық қауіптерін азайту және жауапкершіліктің бұлтартпастығы қоғамның денсаулық сақтау жүйесіне және жалпы мемлекеттік институттарға деген сенімін арттырудың негізгі факторлары ретінде қарастырылады.