Астана қаласының аумағындағы және айналасындағы таяз су айдындары (батпақтар) және олардың 2025 жылғы эпидемиологиялық маусымдағы энтомологиялық мониторингі
Масалардың өсу орындары-ағынды емес тұрақты және ұзақ мерзімді, уақытша су қоймалары: өзендер, көлдер, тоғандардың батпақты жерлері, суару жүйелерінің төгілуі, күріш алқаптары, сондай - ақ әртүрлі жасанды су қоймалары-шұңқырлар, арықтар, шалшықтар, өрт бөшкелері, карьерлер, тазарту қондырғылары, сүзу алаңдары, су басқан жертөле (жерасты) бөлмелері, паркингтер және т. б., онда дернәсілдері көбейіп, ересек масаға айналады, яғни қанатты формалары табиғаты бойынша термофильді жақсы көретіндер.
Астана қаласының елді мекенінде және айналасында масалардың жаппай көбею ортасы болып табылатын 132-ден астам таяз су айдындары мен батпақты жерлер тіркелген.
Елордада масалардың 3 түрі бар - A. messeae, A. Culex және Aedes, егер алғашқы екі түрі личинкаларды суда салса, үшінші түрі ылғалды топырақты жақсы көреді. Бұл ретте қалада тұрғын үйлердің жертөле үй-жайларына және аумақтың ашық станцияларына тән Culex тұқымдас масалар басым.
Жыл сайын эпидемиологиялық маусымда (сәуір-қазан айлары) Астана қаласының аумағында оң температура белгіленгеннен кейін масалар үшін қолайлы кезеңде тұрақты энтомологиялық бақылауда болатын масалардың тұрақты өсетін жерлерінің таяз су айдындарының (батпақтануының) энтомологиялық мониторингі басталады.
Әр елді мекенде өңдеудің ең ұтымды мерзімдері фенологиялық бақылаулар негізінде белгіленеді.
Энтомологиялық бақылауларға сәйкес, шабуыл жасайтын масалардың саны шілде-тамыз айларында артады, қыркүйек айынан бастап әр түрлі табиғи баспаналарда, сирек ғимараттарда қыстайтын аналықтардың кетуі басталады. Аналықтардың күнделіктері, әдетте, өсіп келе жатқан жерлерге жақын, өсімдіктерде, аз, қораларға ұшады.
Масалармен күресудің төрт негізгі әдісі бар: алдын алу, көбейнтін орындарын жою, дернәсілдерін жою және ересектерді жою.
Масалардың көбеюіне жол бермеу – бұл ең қолайлы шешім-гидротехникалық жұмыстар/таяз су объектілерін толтыру, онда масалар жұмыртқа салады, яғни масалардың тіршілік ету ортасын жою.
Масалардың көбею орындарын қысқарту, сулы-батпақты жерлерді дренаждау, ағынды суларды қалпына келтіру, шалшықтар мен жер бедерінің кедір-бұдырларын толтыру, су айдындарын өсімдіктерден тазарту және оларды тереңдету. Астана қаласының елді мекендерінде арамшөптерді жою, жертөлелерді құрғату, кеміргіш-қоректендіргіштерді (қалдықтарды) жою және т. б. қажет.
Аталған іс-шаралар қан соратын жәндіктердің (масалар, шіркейлер) белсенділігі кезеңінде санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылықты қамтамасыз етуге бағытталған.