Дәріхана жағдайында жанама әсерлерді мониторингтеу — дәрілік заттардың сапасын бақылаудың негізгі құралы
Фармаконадзор – дәрілік заттарды қолданумен байланысты жағымсыз реакциялар мен өзге де мәселелерді анықтауға, бағалауға, түсінуге және олардың алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені. Фармаконадзордың негізгі мақсаты – пациенттердің денсаулығын қорғау және дәрілік терапияның тиімділігін арттыру.
Дәріханалардың фармаконадзор жүйесіне қатысу тәртібі туралы ақпаратты Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің Астана қаласы бойынша департаменті ұсынады.
Фармаконадзордың негізгі міндеттері мыналарды қамтиды:
- дәрілік заттардың жанама әсерлері туралы ақпаратты жинау және талдау;
- дәрілік препараттар нарыққа шыққаннан кейін олардың қауіпсіздігін мониторингтеу;
- фармакотерапиямен байланысты тәуекелдерді азайту бойынша шаралар қабылдау;
- анықталған тәуекелдер туралы дәрігерлерді, фармацевтерді, пациенттерді және реттеуші органдарды хабардар ету.
Дәріхана ұйымдарының рөлі
Дәріхана ұйымдары фармаконадзор жүйесінің маңызды буындарының бірі болып табылады. Көп жағдайда фармацевтикалық қызметкерлер пациенттерден дәрілік заттарға қатысты ықтимал жанама әсерлер туралы ақпаратты алғаш болып алады. Дәрілік заттарды бөлшек саудада өткізу жағдайында дәріхана олардың қауіпсіздігін мониторингтеу жүйесіне «кіру нүктесі» болып табылады.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 4 ақпандағы № ҚР ДСМ-15 «Тиісті фармацевтикалық практикаларды бекіту туралы» бұйрығына сәйкес әрбір дәріхана ұйымы:
- жанама әсерлер мониторингін ұйымдастыру және жүргізу үшін жауапты тұлғаны тағайындауға;
- жағымсыз реакцияларды тіркеу үшін хабарлама-карталардың болуын қамтамасыз етуге;
- анықталған жанама әсерлердің барлық жағдайларын есепке алу журналында тіркеуге;
- алынған мәліметтерді әрі қарай талдау үшін уәкілетті органдарға жіберуге міндетті.
Жүйенің жұмыс істеу механизмі
Жанама әсер туралы хабарлама-картаны фармацевтикалық қызметкер де, пациенттің өзі де толтыра алады. Кейін бұл ақпарат есепке алу журналында тіркеліп, дәріханадағы жауапты қызметкер тарапынан өңделеді.
Жанама реакциялар анықталған барлық жағдайлар олардың ауырлық дәрежесіне немесе күтілетін-күтілмейтініне қарамастан хабарлануы тиіс. Мұндай кешенді тәсіл дәрілік заттардың сапасы мен қауіпсіздігіне байланысты ықтимал мәселелерді дер кезінде анықтауға және сенімді статистика қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Денсаулық сақтау жүйесі үшін маңызы
Дәріхана жағдайында жанама әсерлерді тиімді мониторингтеу денсаулық сақтау жүйесінде маңызды рөл атқарады. Ол:
- тәуекелдерді уақтылы анықтауға және олардың қайталану ықтималдығын төмендетуге;
- фармакотерапия сапасын арттыруға;
- халық арасында дәрілік заттарды жауапкершілікпен қолдану мәдениетін қалыптастыруға;
- фармацевтикалық жүйеге деген пациенттердің сенімін нығайтуға мүмкіндік береді.
Осылайша, дәріханалардағы фармаконадзор – бұл тек нормативтік талап қана емес, сонымен қатар емдеу қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды құралы болып табылады. Оның тиімді жұмыс істеуі халықтың денсаулығы мен өмір сапасына тікелей әсер етеді.