БАҚША ДАҚЫЛДАРЫ МАУСЫМЫНДА НИТРАТТАРМЕН ЖӘНЕ ПЕСТИЦИДТЕРМЕН УЛАНУДЫҢ АЛДЫН АЛУ
Басқа елдерден импортталатын, сондай-ақ Қазақстан аумағында өсірілген барлық тағамдық жеміс-көкөніс өнімдері сатылымға түскен кезде тауарға ілеспе құжаттармен және оның қауіпсіздігін растайтын құжаттармен (өнімнің сәйкестігі туралы декларация) қоса жүруге тиіс.
Облыс орталығындағы жеміс өнімдерін сататын ең сенімді орындардың бірі – «Дина» көтерме-бөлшек сауда кешені. Мұнда тауарларға кіріс бақылау «Полисертико» ЖШС зертханасымен бірлесіп жүзеге асырылады, онда пестицидтердің қалдық құрамына талдау жүргізіледі. Дәл осы жерден тауарға ілеспе құжаттармен және декларациямен қамтамасыз етілген көкөністер, жемістер мен жидектер қаланың сауда нүктелеріне тарайды.
Нитраттар – бұл өсімдіктердің қоректік элементтері болып табылатын азот қышқылының тұздары. Уланудың қалай алдын алуға болады? Біріншіден, маусымда жергілікті өндірушілердің топырақта өсірілген көкөністеріне артықшылық берген жөн. Екіншіден, тым үлкен емес және жылтыр емес жеміс-көкөністерді таңдау керек, өйткені олар нитраттардың көп мөлшерін жинауға бейім.
Нитрат өнімдерінің белгілері: тәтті дәмнің болмауы және қарбыз немесе қауынның піспеген тұқымдарының болуы, айқын емес дәм мен хош иіс (қияр, қауын), өсімдіктің ортаңғы бөлігінде тамырлы тін, қарбызда сары талшықтардың болуы.
Қауіпсіз бақша өнімдері тек тамыздың аяғында – қыркүйектің басында пайда болады, бұл алмұрт пен шабдалыға да қатысты. Қияр, алма, қызанақ және қырыққабат шілде айында сатып алуға болады.
Пестицидтер мен гербицидтер – бұл арамшөптерді, зиянкестерді, өсімдік қоздырғыштарын жою үшін және өсімдіктердің ылғалдығы мен өсуін реттеуші ретінде қолданылатын заттар. Адам ағзасына үлкен мөлшерде қолданылғанда, улы әсер етуі мүмкін.
Сыртқы жағынан, пестицидтердің көп мөлшері бар көкөністер мен жемістер әдеттегіден еш айырмашылығы жоқ, тек зертханалық зерттеулер артық мөлшерді көрсете алады.
Мұндайда негізгі сақтық шаралары – жеміс-жидек, көкөністерді ағынды сумен мұқият жуу. Егер жемістер сізге күмән тудырса, оларды аэрозольмен шашыратылған пестицидтердің ең көп мөлшері жиналатын қабықтан тазартқан дұрыс.
ШҚО СЭБ департаменті жұқпалы аурулардың және тағамнан уланудың алдын алу және болдырмау мақсатында сатып алынған көкөністер мен жемістерді тұтынар алдында міндетті түрде сумен мұқият шаюға кеңес береді және ешбір жағдайда сатып алған жерден бірден жеуге болмайды. Әсіресе, балаларға жуылмаған жемістер мен жидектерді жеуге жол бермеу өте маңызды. Қарапайым гигиена ережелерін сақтамау асқазанның бұзылуына, тіпті ауыр ішек инфекцияларына – дизентерия, А гепатиті, энтеро және ротавирустық инфекцияларға әкелуі мүмкін!
Департамент бақша сыйлықтарын «күмәнді» жерлерден емес, тек рұқсат етілген жерлерден сатып алуға кеңес береді. Рұқсат етілмеген жерлерде, табиғи базарларда, қала көшелерінде, автомобиль жолдарының бойында жемістер мен көкөністерді сатып алу дұрыс емес. Өнімді жерден, табансыз сату – санитарлық нормаларды өрескел бұзу. Өнімді тек сауда үшін арнайы бөлінген жерлерден сатып алу керек. Сондай-ақ, сатушыдан тауардың қауіпсіздігіне көз жеткізу үшін декларацияны көрсетуді сұрау артық болмайды.
Сапасыз жеміс-жидек сатып алсаңыз, не істеуге болады?
Департамент шағын бизнес субъектілерін тексеруге мораторий жариялауға байланысты жеке немесе заңды тұлғаның өтініші сатып алу орны мен күнін анықтауға болатын чекпен, фото немесе бейнематериалдармен расталуы тиіс екенін еске салады немесе медициналық көмекке жүгіну фактісі туралы анықтама немесе зертханалық зерттеулердің нәтижелері қоса берілуі керек.