Ботулизмнің алдын алу
Ботулизм - бұл Clostridium botulinum бактерияларының токсині туғызатын ауыр тағамдық улану, бұл бактериялар табиғатта кең таралған және спора түрінде өмір сүреді. Бұл микроорганизмдердің споралары ұзақ уақыт бойы топырақта, суда, көкөністер мен жемістердің бетінде, сондай-ақ жануарлар өнімдерінде сақталуы мүмкін және төмен температураға, қатыруға және кептіруге төзімді. Тағам өнімдеріне түскен кезде споралар белсенді болмайды, егер ауаға қолжетімділік болса, ал алайда жабық ыдыстарда немесе адамның ішегінде мұнда оттегі аз болғандықтан олар вегетативті формаға айналып, белсенді көбейіп, қатты токсин шығарады.
Ботулотоксин өте қауіпті: ол жүйке жүйесіне әсер етіп, бұлшықеттерге сигнал беруді бөгейді, бұл әлсіздік пен параличке әкелуі мүмкін. Токсин төмен температураға төзімді, бірақ термиялық өңдеу кезінде толық жойылады: ол үшін 80 °C температурада 30 минут немесе 100 °C температурада 10 минут жеткілікті.
Ауру зарарланған тағамды жегеннен кейін бірнеше сағаттан бес күнге дейін біртіндеп дамиды. Ботулизмнің басталуы жедел сипатта — науқаста іштің ауыруы, жүрек айну, құсу және температураның көтерілуі байқалады. Кейінірек метеоризм, іштің кебуі, ауыздың кебуі, бұлшықеттердің әлсіздігі және көру қабілетінің бұзылуы пайда болады. Симптомдардың ауырлығына қарамастан, науқас басқалар үшін қауіпті емес, себебі ауру адамнан адамға жұқпайды. Ботулизмнен кейін иммунитет қалыптаспайды, сондықтан токсинді тағамды қайта тұтыну арқылы қайта жұқтыру мүмкін.
Ең қауіпті — ережелерге сай стерилизация және сақтау жүргізілмеген үйде дайындалған көкөніс, саңырауқұлақ, балық және ет консервілері. Көрініс жағынан тағамдар қалыпты болып көрінуі мүмкін — ботулотоксин дәмін, иісін немесе түсін өзгертпейді, сондықтан негізгі қорғаныс тәсілі — оларды тұтынар алдында міндетті түрде қыздыру. Үйде дайындалған консервілерді кемінде 15–20 минут қайнату ұсынылады, ал консервілеуден бұрын өнімдерді мұқият жуу және тазалау, ласты кетіру, топырақты және зақымдалған бөліктерді алып тастау қажет. Балық пен етті де мұқият өңдеп, тоңазытқышта сақтау керек.
Термиялық өңдеуден басқа, консервілеу ережелерін сақтау маңызды: бұзылған немесе сапасы нашарлаған көкөністер, жемістер, саңырауқұлақтар мен етті қолдануға болмайды; ыдыстарды дұрыс стерильдеу, қол мен ас үй құралдарын мұқият жуу қажет. Саңырауқұлақтар мен көкөністер үшін герметикалық консервілеудің орнына кептіру, ашық ыдыста тұздау немесе жеткілікті мөлшерде сірке қышқылымен маринадтау баламасы болуы мүмкін. Қолдан дайындалған өнімдерді базардан немесе қолдан сатып алудан бас тарту айтарлықтай жұқтыру қауіпін азайтады.
Ботулизмнің алғашқы және ерекше белгілері:
- әлсіздік;
- бас айналу;
- көздің қосарланып көруі;
- жұту қиындығы;
- тыныс жеткіліксіздігі;
- сөйлеу бұзылысы;
- ауыздың кебуі.
Жоғарыда көрсетілген белгілер пайда болса, дереу дәрігерге жүгіну қажет. Ботулизм — бұл дереу емдеуді қажет ететін қауіпті ауру. Емдеу медициналық мекемеде жүргізіледі және антиботулиндік сарысуды енгізуді, симптоматикалық терапияны және басқа шараларды қамтиды. Ботулизмді өз бетімен емдеуге болмайтынын есте сақтау маңызды.
Гигиена, дұрыс термиялық өңдеу және үйде дайындалған консервілерге абай болу - адамды ботулизм мен қауіпті уланулардан қорғаудың қарапайым, бірақ сенімді жолы.