📌Трансмайлар дегеніміз не?

Трансмайлар (май қышқылының трансизомерлері) – ерекше химиялық құрылымымен ерекшеленетін қанықпаған майлардың бір түрі. Олар табиғи да, өнеркәсіптік жолмен немесе тағамды қыздырғанда пайда болуы мүмкін.

Трансмайлардың түрлері:

• Табиғи трансмайлар күйіс қайыратын жануарлардың (сиыр, қой) еті мен сүт өнімдерінде аз мөлшерде кездеседі. Олар денсаулыққа айтарлықтай қауіп төндірмейді;

• Өнеркәсіптік (жасанды) трансмайлар сұйық өсімдік майларын гидрлендіру процессінде пайда болады,осы кезде оларға қатты күйін беру және жарамдылық мерзімін ұзарту үшін сутегі қосылады. Денсаулыққа қауіп төндіретін негізгі осы майлар болып табылады.

• Термиялық трансмайлар өсімдік майларын қатты қыздырғанда (мысалы, 200°C жоғары температурада майда қуыру кезінде) пайда болуы мүмкін.

Трансмайлардың зияны.

Трансмайларды тұтыну жүрек-қантамыр аурулары мен өлім қаупінің жоғарылауымен байланысты. Осыған байланысты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) өнеркәсіптік трансмайларын тұтынуды барынша азайтуды ұсынады, өйткені олар денсаулыққа өте теріс әсер етеді:

• Жүрек-қан тамырлары аурулары: трансмайлар «жаман» холестерин деңгейін көтереді және «жақсы» холестерин деңгейін төмендетеді, бұл ишемиялық жүрек ауруы, инфаркт және инсульт даму қаупін едәуір арттырады;

• Заттектер алмасуының бұзылуы: олар жасушалардың майларды өңдеу қабілетін бұзу мүмкін, бұл метаболикалық проблемаларға әкеледі.

Құрамында көп мөлшерде өнеркәсіптік трансжиры бар өнімдер.

Көбінесе өнеркәсіптік трансжирлар ұзақ сақталу мерзімі мен белгілі бір текстурасы бар өнімдерді өндіруде қолданылады:

• Маргарин және тағамдық майлар: жасанды транс майлардың ең көп мөлшері бар өнімдер;

• Кондитерлік өнімдер: печенье, вафли, торттар, пирожныйлар, кондитерлік өнімдер, қатпарлы кондитерлік өнімдер, кәмпиттер (мұнда маргарин немесе тағамдық май қолданылады);

• Фастфудтар: фри картобы, чипсылар, пончиктер, қуырылған қамыр;

• Жартылай фабрикаттар: мұздатылған пицца, наггеттер, дайын түскі ас;

• Өңделген ет: шұжық, сосиска, ветчина құрамында белгілі бір мөлшерін қамтуы мүмкін.

Тұтынушыларды тағамдық өнімдердегі трансжирлардың болуы және деңгейі туралы хабардар ету мақсатында көптеген елдерде міндетті және ерікті таңбалау қабылданды: трансжирлар деңгейінің көрсеткіші тағамдық құндылық кестесінде көрсетіледі.

БҰҰ-ның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы тағамдық өнімдердегі транс майдың мөлшерін азайтуға, және мүмкіндігінше жасанды түрде гидрленген майларды жоюға шақырады, бұл жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу шарасы ретінде қарастырылады.

Транс майларды азайтудың негізгі тәсілдері – өндірушілердің өздігінен реттелуі және тағам өнімдерін міндетті түрде таңбалау.