Өндірістік ортаның қолайсыз факторлары және олардың адам ағзасына әсері

Өндірістік орта-табиғи-климаттық, зиянды және қауіпті факторлар (шу, діріл, улы булар, газдар, шаң, иондаушы сәулелену, т.б.) адам қоршаған ортасының бөлігі. Адамның белсенді өмірінің едәуір уақыты белгілі бір өндірістік ортада жүзеге асырылатын мамандық бойынша мақсатты жұмысқа бөлінеді. Қабылданған нормативтік талаптарды сақтамау оның жұмысына және денсаулығына теріс әсер етуі мүмкін.

Қауіпті факторларға денсаулықтың бұзылуына және дененің әлсіреуіне, жұмыс қабілеттілігіне және белгілі бір жағдайларда кәсіптік ауруларға әкелетін факторлар жатады. Өндірістік ортадағы қолайсыз факторларға шу жатады. Олардың адам ағзасына әсері, ең алдымен, жаңа жоғары өнімді құрылғыларды қолдану кезінде әртүрлі машиналар мен қондырғылардың жоғары жылдамдығымен байланысты. Шу көзі-сорғылар, компрессорлар, турбиналар, пневматикалық құралдар, машиналар және басқа қозғалмалы құралдар. Сонымен қатар, соңғы жылдары қалада көлік тасымалының өсуі байқалуда.

Кәсіби аурулардың ішінде кәсіби саңыраулылық 1-ші орында. Шу орталық жүйке жүйесіндегі, жүрек-тамыр жүйесіндегі, ағзаның иммунобиологиялық реактивтілігіндегі және гомеостаздағы бірқатар өзгерістердің себебі болып табылады. Есту невриті барлық кәсіптік аурулардың 7-10% құрайды. Кәсіби тұрғыдан алғанда, барлық анықталған патологиялардың 50%-ы дәнекерлеу цехының, механикалық құрастыру өндірісінің қызметкерлеріне тиесілі.

Өндірістік діріл-серпімді байланысы бар жүйенің механикалық тербелмелі қозғалысы. Механикалық тербелістерді адамға беру жолында діріл келесі түрлерге бөлінеді; жалпы діріл-отырған немесе тұрған адамның денесінің тірек бөліктері арқылы берілетін діріл.

Жергілікті діріл – қол механикалық құралдары (шойындар, тойтарма, балғалар, пневматикалық және электрлік балғалар, тегістеуіш, бұрғылау машиналары, электр және бензоарлар), машиналар мен қондырғылардың қол органдары немесе өңделетін бөлшектер арқылы адамға берілетін діріл.

Дірілдің ағзаға ұзақ уақыт әсер етуі діріл ауруының дамуына әкеледі. Жергілікті және жалпы дірілден туындаған діріл ауруларының түрлері бар.

Өндірістік шаң-бұл ең көп таралған кәсіби зиян және оған әр түрлі салаларда жұмыс істейтін көптеген жұмысшылар әсер етеді. Шаңның этиологиялық үлесі кәсіби аурулар мен кәсіптік патологиялар арасында бірінші орында. Қазіргі уақытта шаң этиологиясының өкпе ауруларын (пневмокониоз) тудыратын өндірістік аэрозольдердің 60-қа жуық түрі бар.

Ең көп таралған және ауыр пневмокониоз-силикоз. Бұл бос кремний диоксиді шаңын сіңіру нәтижесінде пайда болатын өкпе шаңының фиброзы. Силикатоз аурулары басқа кремний диоксиді қоспаларымен байланысты күйдегі Силикат шаңының әсерінен жұмысшыларда кездеседі.

Пневмокониоздың себебі кремний диоксиді, әртүрлі өндірістік шаң болуы мүмкін. Оларға мыналар жатады: бериллиоз, сидероз, алюминий, баритоз,станиоз және т. б. сонымен қатар органикалық шаңның пневмокониозы (биссиноз, микоз және т.б.) б.) мақта, бидай, саңырауқұлақ, пластикалық пнемокониоз.

Жұмысшылардың денсаулығына теріс әсер ететін өндірістік әсерлер әртүрлі. Оларға ұшыраған кезде кәсіби аурулар ғана емес, сонымен қатар кәсіби жарақаттар да кездеседі. Зиянды өндірістік факторлардың әсерінен жұмыс істейтіндерді мерзімді медициналық тексерудің негізгі мақсаты-денсаулық жағдайын жүйелі бақылау, өндірістік орта факторларының әсерінен туындаған одан әрі жұмысқа кедергі келтіретін соматикалық ауруларды уақтылы анықтау.

Міндетті медициналық тексерулердің түрлері: қызметкердің денсаулығының жай-күйін анықтау мақсатында жұмысқа орналасуы кезінде алдын ала тексеруден өткізу. Еңбек қызметі процесінде-мерзімді түрде тексеру. Медициналық ұйым медициналық қарап - тексеруді жүргізу үшін дәрігерлік комиссияның құрамын құрады және бекітеді, зиянды өндірістік факторлардың ерекшелігін ескере отырып, зертханалық және басқа зерттеулердің түрі мен көлемін, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық саласындағы медициналық тексеруге жататын контингент тізімдерін, мемлекеттік орган ведомствосының аумақтық бөлімшелерімен келісілгенді алғаннан кейін дәрігерлік комиссияның жұмыс уақыты мен мерзімдерін айқындайтын күнтізбелік жоспарды (бұдан әрі-жоспар) жасайды. Жоспар ұйымның (кәсіпорынның) әкімшілігімен (жұмыс берушімен) келісіледі.

Осылайша, шу, діріл, өндірістік шаң, зиянды химиялық заттар және басқа да әсерлер сияқты өндірістік ортаның қолайсыз факторлары жұмысшылардың денсаулығына айтарлықтай теріс әсер етіп, кәсіптік аурулардың дамуына әкелуі мүмкін. Қызметкерлердің денсаулығы мен жұмысқа қабілеттілігін сақтау үшін еңбекті қорғау талаптарын сақтау, жеке қорғаныс құралдарын қолдану, өндірістік бақылау және уақтылы медициналық тексерулер жүргізу қажет. Профилактикалық шаралар кешені зиянды факторлардың әсерін азайтуға және қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.