Құтыру адамға несімен қауіпті?
2025 жылы және 2026 жылдың өткен кезеңінде облыс бойынша жануарлар арасында құтыру ауруының саны едәуір өсті. Қостанай облысында 2025 жылы жануарлар ауруының 16 жағдайы тіркелді, ал 2026 жылдың 2 айында 5 жағдай тіркелді және жануарлар арасында құтыру ауылдарда жиі кездесетінін ескеру қажет. Қалалық тұрғын алабына жабайы жануарлардың (түлкілердің) келу жағдайлары жиілеп кетті. Күрделі эпизоотиялық жағдай халықтың (әсіресе ауылдық жерлерде) құтыру ауруымен ауыратын жануарлармен байланысу қаупінің жоғарылауына және адамдар арасында құтыру қаупіне әкеледі.
2025 жылы Қостанай облысындағы адамдар арасында құтыру ауруы тіркелді, зардап шеккен адамға жүргізілген сауалнама барысында оны бұрын үй мысығы тістеп алғаны, кейін жоғалып кеткені анықталды. Тістеген сәттен бастап 6 айдан кейін зардап шеккен адамда құтыру ауруының белгілері көріне бастаған. Вакцина алу үшін медициналық көмекке уақтылы жүгінбеу салдарынан зардап шеккен адам қайтыс болды.
Құтыру-вирустық сипаттағы ең қауіпті жұқпалы аурулардың бірі, жүйке жүйесінің ауыр зақымдануымен жүреді және әдетте өліммен аяқталады. Құтыру барлық континенттерде кездеседі. Жыл сайын әлемде осы аурудан 300 000 адам қайтыс болады және шамамен 1 млн.жануарлар осы аурудан өледі. Өлім-жітімнің 95% - ы Азия мен Африкада болады. Адамдарда құтыру вирусын жұқтыру симптомдар дамыған жағдайда сөзсіз өлімге әкеледі. Алайда, вирусты жұқтырғаннан кейін шұғыл вакцинация әдетте аурудың дамуын болдырмайды.
Вирус жұқтырған жануардың немесе адамның сілекейімен сыртқы ортаға шығарылады. Адамның инфекциясы жануарлардың зақымдалған терісін немесе шырышты қабығын тістеу немесе сілекейлеу кезінде пайда болады. Адамдардың аурулары ұзақ уақыт бойы сол күйінде қалатын сыртқы келбеті сау жануарлардың тістеуі нәтижесінде сипатталған.
Егер сізде құтыру қаупі бар болса, тістеген немесе тырналған жерді сабын ерітіндісімен дереу жуыңыз, антисептикпен емдеңіз, таңғышты жағыңыз және Сізге медициналық көмек көрсету үшін жақын жердегі медициналық мекемеге хабарласыңыз. Егер жануар көшеде болса, дәрігерге оның сипаттамасын, мінез-құлқын және итті, мысықты және т.б. табуға көмектесетін басқа мәліметтерді айтыңыз. Осы уақытта және оңалту кезеңінен кейін алкогольді тұтынуды болдырмау керек, шамадан тыс жұмыс істеуге, гипотермияға, қызып кетуге жол бермеу керек.
Алғашқы медициналық көмек көрсету және вакцинация курсы тегін жүргізіледі. Вакцинацияның мақсаты-аурудың дамуы басталғанға дейін жәбірленушінің денесінде құтыру вирусына қарсы иммунитетті дамыту. Вакцинация неғұрлым ерте басталса, аурудың алдын алуға кепілдік соғұрлым көп болады. Әрбір шағудан зардап шеккен адам құтыруға қарсы вакцина, құтыру ауруынан сенімді қорғайтынын білуі керек.
Жануарлардың құтыруы адамдағы құтыруға қарағанда әлдеқайда жиі кездеседі, сондықтан сіз осы қауіпті аурудың белгілерін ажырата білуіңіз керек. Сонымен, жануарлардың құтыруы бұрын байқалмаған ерекше мінез-құлық аясында көрінеді. Ең ықтимал белгілердің қатарына мыналар жатады:
- жабайы жануарлардың адамға жақын жерде пайда болуы;
- қалыпты жағдайда адамдарға сәйкес келмейтін зұлым жабайы аңдардың "мейірімділігі" ;
- мінез-құлықтың тежелуі, агрессивтілік немесе мазасыздық;
- сілекейдің көбеюі;
- күндізгі, түнгі жануарлардың белсенділігі;
- жеуге болмайтын заттарды жеуге тырысу;
Ешбір жағдайда адамдарды тістеген үй жануарларын өлтіруге болмайды. Мұндай жануарлар 10 күн бойы ветеринарлық бақылауға жатады, дәл осы уақытта ауру жануарда құтыру клиникасы пайда болады немесе ол сау болып қалады, өйткені профилактикалық егу курсы осыған байланысты.
Ибентаева Б. Т. - департаменттің бас маманы