Аса қауіпті инфекцияларды алдын алуы
Аса қауіпті инфекциялар - бұл ауыр өтетін, көбінесе өлімге әкелетін, тез диагностика мен уақытылы оқшаулауды қажет ететін, тез таралуға қабілетті инфекциялық аурулар. Ең алдымен оларға оба, холера, геморрагиялық қызбалар жатады.
Тырысқақ: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (бұдан әрі - ДДҰ) және HealthMap деректері бойынша, 2025 жылғы 10 желтоқсанға дейін әлемде 590 192 жағдай тіркелген, оның ішінде 7 659 өліммен аяқталған. Атап айтқанда:
- Азия (9 ел) - барлығы 272 991 жағдай, оның 352-сі өліммен аяқталған;
- Африка (22 ел) - барлығы 64 427 жағдай, оның 7 226-сы өліммен аяқталған;
- Америка (1 ел) - 5 410 жағдай, оның 81-і өліммен аяқталған (Гаити).
Аурудың қоздырғышы - тырысқақ вибрионы, ашық су қоймаларында өте ұзақ өмір сүреді, төмен температураға төзімді, тамақ өнімдерінде 2-5 күн, тұрмыстық заттар мен іш киімдерде 2 аптаға дейін өмір сүреді. Дезинфекциялық құралдар, қайнату, күн сәулесі қоздырғышқа зиянды әсер етеді.
Аурудың көзі - тек адам (науқас немесе тасымалдаушы). Қоздырғыш адам ағзасына ауыз арқылы енеді, сыртқы ортаға нәжіспен және құсу массасымен шығарылады. Тырысқақ - бұл әдеттегі ішек инфекциясы, оның таралуы су, тамақ, тұрмыстық жолмен жүреді. Шыбындар нәжісі арқылы өнімдерге, тұрмыстық заттарға вибриондардың механикалық тасымалдаушысы болып табылады. Тырысқаққа сезімталдық жоғары. Ішек инфекцияларының алдын алудың қарапайым ережелерін сақтамайтын, антисанитариялық жағдайда тұратын, сапасыз тамақ пен суды тұтынатын адамдар жиі ауырады.
Тырысқақпен ауырмау үшін қажетті шаралар:
- ішу, жеміс-жидек, көкөніс, ыдыстарды жуу үшін тек қайнатылған немесе суқұбыры суын пайдалану;
- тамақ қауіпсіз, сапалы болуға тиісті;
- сүтті тек қайнатылған түрінде пайдалану;
- тағамдық өнім, дайын тамақ, әсіресе сүт өнімдерін шыбындардан мұқият қорғау;
- ас үй қалдықтарын жабық күйінде ұстау;
- барлық су көздерін ластану әсіресе нәжістен мұқият қорғау;
- қоқыс жәшіктері, жуынды шұңқырлары және қазылған дәретхана тесіктері қақпақтармен тығыз жабылуға тиісті;
- дәретхана есіктері тығыз жабылуға тиісті;
- барлық дәретхана және қоқыс жинағыштарды жүйелі түрде зарарсыздандырғыш заттармен өңдеу қажет.
Адам тырысқақпен ауырған жағдайда дереу дәрігерді шақыру қажет – науқас ауруханаға жатқызылуға тиісті. Аурумен бір бөлме немесе пәтерде қатынаста болғандардың барлығы, онымен ортақ ыдысты, дәретхананы пайдаланғандар алдын алу емдеу жүргізу үшін оқшаулануға тиісті.
Оба - аса қауіптілер тобына жататын жедел жұқпалы аурулардың бірі. Оба жануарларға да, адамдарға да әсер етеді. Обаның қоздырғышы табиғатта үнемі бар. Бұл инфекцияның негізгі тасымалдаушысы болып табылатын кеміргіштерді зақымдайды. Обаның қоздырғышын кеміргіштерде паразиттік тіршілік ететін бүргелер тасымалдайды.
Обаның табиғи ошақтары Австралия мен Антарктикадан басқа жер шарының барлық континенттерінде кездеседі.
Оба инфекциясының пайда болу себептері:
- ауру жұқтырған бүргелердің шағуы немесе ауру жануарлар – кеміргіштермен байланысы салдарынан тері арқылы жұғады. Бұл жағдайда лимфа түйіндері ұлғайған кезде адам обаның тері-бубонды, бубонды түрлерімен ауырады. Уақытылы емделмеген жағдайда обаның бубондық түрі өкпе арқылы асқынуы мүмкін;
- ауа тамшылары арқылы – обаның өкпелік түрімен ауыратын науқастың сау адаммен байланысы нәтижесінде жұғады. Обаның өкпелік түрі аурудың ең ауыр түрі болып табылады және басқалар үшін өте қауіпті. Сондықтан жоғары температура, қалтырау, қатты бас ауруы, ауыр қысымды жағдай, ентігу, қанды жөтел сияқты белгілердің кенеттен пайда болуымен уақтылы дәрігермен кеңесу маңызды. Дәрігерге уақтылы барған кезде ғана обаны емдеу сәтті болады.
Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы (бұдан әрі КГЛ) - бұл маусымдық ағымымен ерекшеленетін табиғи-ошақтық ауру. Аурудың өршуі мамырдан тамызға дейінгі кезеңде тіркеледі. 80% жағдайда диагноз 20 жастан 60 жасқа дейінгі адамдарда расталады. Табиғаттағы КГЛ негізгі тасымалдаушылары мен көздері әртүрлі кеміргіштер, үй және жабайы жануарлар (ірі қара, жылқы, ит, шошқа), сондай-ақ вирусты өмір бойы сақтап, оны ұрпақтарына тарататын кенелер болып табылады. Ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін адамдарда ауру көбірек кездеседі.
Адамға қалай жұғады?
Көбінесе адам вирус жұқтырған кене шаққанда, вирус ағзаға тері арқылы енгенде жұқтырады. Сондай-ақ адам кенелерді жаншығанда, вирус денеге микрожарықтар мен терідегі жаралар арқылы енген кезде де жұқтыруы мүмкін. Адамның КГЛ вирусына табиғи сезімталдығы жоғары.
Қырым геморрагиялық қызбасының алғашқы белгілері кенеттен пайда болады. Ауру температураның 40 градусқа дейін көтерілуінен басталады. Күшті безгектің аясында науқастар бүкіл денеде әлсіздік пен ауырсынуды сезінеді. Егер емделмеген болса, өлімге әкелуі мүмкін.
Қырым геморрагиялық безгегінің алғашқы белгілері кенеттен пайда болады. Ауру температураның 40 градусқа көтерілуінен басталады. Ауыр безгегі аясында науқастар бүкіл денеде әлсіздік пен ауырсынуды сезінеді. Емдеу болмаған жағдайда өлімге әкелуі мүмкін.
Қырым геморрагиялық қызбасының алдын алу.
- кене ауруларының алдын алудың ең жақсы жолы - кене шағуының алдын алу;
- алаңды өңдегеннен кейін ғана лагерь құру керек, шөпке отырып, жатуға болмайды;
- саябаққа немесе елге барған кезде жабық киім киген жөн, шалбар етікке тығылған болуы керек және міндетті түрде өзіңізбен бірге қалпақ алыңыз, шашыңызды қалпақ немесе шарфтың астына жинаңыз;
- арнайы аэрозоль және спрей репелленттерін пайдаланыңыз, оларды үш сағат сайын қайталап тұру керек;
- өзара және өзін-өзі тексеруді, үстірт тексеруді - орман аймағында, шөпті өсімдіктері бар жерлерде әр 10-15 минут сайын жүргізу;
- ашық демалыстан қайтып, киімдерін шешкеннен кейін денені, шаш пен киімді кенелердің, әсіресе бас терісін, қолтық асты, құлақтың артындағы жерлерін сорып алатын кенелердің бар-жоғын мұқият тексеріңіз;
- бекітілген және жабысқан кенелерді анықтау және жою үшін үй иттерін және басқа үй жануарларын тексеріңіз.
Есте сақтаңыз! Кене шағуы аса қауіпті инфекцияның - Қырым геморрагиялық қызбасының даму мүмкіндігімен қауіпті. Оған қоса, табиғи ошақтардағы кенелер кене энцефалитінің қоздырғыштарын тасымалдауы мүмкін.
Кенеден қорғану ережелерін сақтау және дереу медициналық көмекке жүгіну сізді аурулардан сақтайды және өміріңізді сақтайды.