ХАССП дегеніміз не?
ХАССП (Hazard Analysis and Critical Control Points) - бұл тағам өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған заманауи басқару жүйесі. Қазақстан мен көптеген басқа елдерде тамақ өндірісі мен қызмет көрсету саласындағы кәсіпорындар үшін ХАССП талаптары маңызды болып табылады, өйткені ол тағамда адам денсаулығына зиян келтіруі мүмкін қауіпті факторларды алдын ала анықтап, оларды бақылауға мүмкіндік береді.
ХАССП - тағам қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған алдын алу жүйесі. Оның негізгі мақсаты - тағамға қауіп төндіретін факторларды өнім дайын болғаннан кейін емес, өндіріс процесінің әр кезеңінде алдын ала анықтап, оларды бақылау арқылы қауіпті жағдайлардың пайда болуына жол бермеу.
Қауіпті факторлар үш негізгі бағытта болуы мүмкін:
- биологиялық - зиянды микробтар мен бактериялар;
- химиялық - пестицид, антибиотик қалдықтары, аллергендер;
- физикалық - сыртқы заттар, мысалы, металл, тіс щеткасының бөлшектері және т.б.
ХАССП жүйесі тауарды өндірудің барлық кезеңдерін қамтиды: шикізатты қабылдаудан бастап, тұтынушыға жеткізуге дейін. Бұл жүйе тағамды қауіпсіз ету арқылы тұтынушы денсаулығын қорғауға бағытталған.
ХАССП жүйесі тағам қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған халықаралық деңгейде бекітілген жеті негізгі қағидаға негізделеді:
Қауіптілікті талдау - тағам өндірудің әрбір кезеңінде адам денсаулығына зиян келтіруі мүмкін қауіптерді анықтау.
Маңызды бақылау нүктелерін анықтау - қауіпті болдырмауға, жоюға немесе қауіпсіз деңгейге дейін төмендетуге мүмкіндік беретін өндірістің негізгі кезеңдерін белгілеу.
Шекті мәндерді белгілеу - қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін сақталуы тиіс нақты талаптарды орнату (мысалы, температура, уақыт, сақтау шарттары).
Бақылау жүргізу - белгіленген талаптардың сақталуын тұрақты түрде қадағалау.
Түзету шараларын анықтау - талаптар бұзылған жағдайда қолданылатын әрекеттерді белгілеу.
Тексеру және растау - жүйенің дұрыс әрі тиімді жұмыс істеп тұрғанын бағалау.
Құжаттау және есеп жүргізу - барлық бақылау нәтижелерін тіркеу және сақтау.
ХАССП жүйесін енгізу кәсіпорындарға бірнеше маңызды артықшылық береді:
- алдын алу принципі - қауіптерді өнім шығарудың соңында емес, бастапқы кезеңдерде жоюға мүмкіндік береді;
- тұтынушылардың сенімі артады - қауіпсіз өнім ұсыну арқылы бренд беделі күшейеді;
- ресурстарды тиімді пайдалану - өндірістегі қателерді, қайта өңдеуді және өнімді кері қайтаруды азайтады;
- халықаралық стандарттарға сәйкестік - экспортқа шығатын өнімдер үшін қажетті талаптарды орындауға көмектеседі.
Қазақстанда тауарлар мен қызметтердің қауіпсіздігіне қойылатын талаптар аясында ХАССП қағидалары жиі қолданылады. Мысалы, мемлекеттік органдар семинарлар мен тренингтер өткізеді, кәсіпорындарға жүйені енгізуді түсіндіруде. Бұл жүйе азық-түлік өндірісі мен қоғамдық тамақтану саласында маңызды рөл атқарады.
ХАССП - тағам қауіпсіздігін басқарудың халықаралық танылған жүйесі. Бұл жүйе өнімнің әр кезеңінде мүмкін қауіпті анықтап, оны бақылауды қамтамасыз етеді. Нәтижесінде тұтынушыларға қауіпсіз, сапалы өнім ұсынылып, кәсіпорындар тағам қауіпсіздігі саласында жауапкершілігін арттырады.