«Қазақстан балалары – көктем шақырады!» көктемгі каникул кезінде оқушылардың сапалы және қауіпсіз демалысын ұйымдастыру туралы ұсыныстар

«Қазақстан балалары – көктем шақырады!»

көктемгі каникул кезінде оқушылардың сапалы және қауіпсіз демалысын ұйымдастыру туралы

 ұсыныстар

 (2021 жылғы 20 наурыз 31 наурыз аралығында)

 

«Қазақстан балалары – көктем шақырады!» атты ұсыныстар көктем каникулы кезінде балалардың демалысын, бос уақытын және жұмыспен қамтылуын ұйымдастыру бойынша (бұдан әрі-ұсынымдар) каникул кезінде оқушылардың пайдалы және белсенді қызметін ұйымдастыру жүйесін дамытуға және жетілдіруге бағытталған.

Еліміздің орта білім беру мекемелеріндегі каникул күндеріндегі тәрбие жұмыстары тәрбие жұмысының негізгі бағыттары аясында жүзеге асырылады.

1) Жаңа қазақстандық патриотизм мен азаматтыққа тәрбиелеу, құқықтық тәрбие.

2) Рухани-танымдық тәрбие.

3) Ұлттық тәрбие.

 4) Отбасылық тәрбие.

5) Еңбек, экономикалық және экологиялық тәрбие.

6) Көпмәдениетті және көркем-эстетикалық тәрбие.

7) Зияткерлік тәрбие, ақпараттық мәдениетті тәрбиелеу.

8) Дене тәрбиесі, салауатты өмір салтын қалыптастыру.

 

Көктемгі каникул кезіндегі Наурыз мерекесін тойлауға арналған тәрбие беру іс-шаралары негізін жалпыадамзаттық құндылықтар (сенім, ақиқат, әсемдік, бостандық, қайырымдылық, жақсылық, махаббат, және т. б.) және ұлттық құндылықтар – тәуелсіздік, патриотизм, толеранттылық, ана тілі, заңға бағынушылық, этникалық мәдениет, салт-дәстүр құрайды.

Барлық іс-шараларды балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды ескере отырып жүзеге асыру ұсынылады.

Биылғы жылы Наурыз мейрамы іс-шаралары Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі әзірлеген Тұжырымдамаға сәйкес 14-23 наурыз аралығында өткізілуі керек. Оның үстіне мерекенің 10 күнінің әрқайсысының өз атауы болады.

20 наурыз –Даналық пен білім күні (Зияткерлік тәрбие).

Бұл күні балалардың зияткерлік әлеуетін, ақыл-ойын дамыту мақсатында мақал-мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, жырлар мен эпостардан үзінділер айту іс-шаралары ұйымдастырылады.

Кітапханаларда, жастар орталықтары мен білім беру ұйымдарында жасөспірімдер мен жастар арасында байқаулар, зияткерлік сайыстар және табысқа жеткен еңбек адамдардың, кәсіп иелерінің, түрлі ұлт өкілдерінің қатысуымен кездесулер ұйымдастыру ұсынылады.

Ұлттық нaқыштaғы квecт oйындapы. Бұл – тapих, гeoгpaфия, жapaтылыcтaну, қазақ тілі мен әдeбиeті, биолoгия пән мұғaлiмдepiмeн бipлece тaпcыpмaлap дaйындaу, сондай-ақ aлғaн бiлiмдepiн іс-тәжірибе негізінде іске асыруға мүмкiндiк бepeдi. Aтaлмыш ic-шapaны мeктeп қaбыpғacынaн тыc жepдe пapктepдe, ұлттық caябaқтap мeн музeйлepдe өткiзу ұсынылады.

Жoғapы cынып oқушылapы мен студенттер apacындa көнe әдeт-ғұpыптapды зepттeп, дaмыту мaқcaтындa oлapды қaзipгi зaмaнғa caй жaңғыpтуғa бaғыттaлғaн ғылыми-зepттeу жұмыcтapы мeн пiкipтaлac (дeбaт) caйыcтapын ұйымдacтыpу. Мәceлeн, «Aтaдaн қaлғaн өcиeт» эcce, aйтыc, «Aдaлдық aлaңы», «Ұшқыр ой алаңы» мектеп оқушылар арасында пiкipтaлac (дебат) тoк-шoуын ұйымдacтыpу.

Балаларға ұлттық тақырыптағы лэпбуктер, карталар, альбомдар, кескіндемелер (киіз үйді қиып, құрастыру т.б.) мен боямалар және басқа да көрнекі материалдарды қолдану

         21 наурыз – «Ұлттық тағамдар күні» (Отбасылық тәрбие).

Мектептегі отбасылық тәрбиенің мақсаты келесі құндылықтарды қалыптастыру болып табылады: неке құндылығы және отбасы мүшелерін құрметтеу; толыққанды отбасын құру үшін денсаулық құндылығы; рухани байлық; туыстары мен жақындарына деген адалдық сезімі; отбасылық дәстүрлер; мұралар мен салт-дәстүрлерді ұқыпты қарау; ана қасиеті; махаббат, адалдық, достық – сезімдері құндылығы.

Бұл күні әр үйдің дастарханында ұлттық тағамдар самсап тұрады. Қазақ ас мәзіріндегі көптеген тағам түрлері әзірленеді. Ал, этнографтардың айтуынша, қазақта тағамның 200-ден аса түрі болған. Ұмыт бола бастаған, кең таралмаған тағамдарды жасаудың әдістері үйретіледі.

Мақсаты: оқушыларды өздерінің төл мәдениеттерімен таныстыру, ұлттық тағамдардың тарихымен, дәстүрлі тағам түрлерімен таныстыру, ұлттық тағамдарға деген сүйіспеншілік пен құрмет сезімін тәрбиелеу. «Ұлттық тағамдар фестивалін» өткізу.

Денсаулық сақтау саласының мамандарымен, диетологтармен және этнографтармен ұлттық тағамдардың денсаулыққа пайдасы мен маңызы туралы кездесулер, ұлттық тағамдарды дайындауға арналған бейнематериалдар конкурстарын ұйымдастыру ұсынылады.

22 наурыз – «Ұлыстың ұлы күні» (Ұлттық тәрбие).

Құндылықтар жүйесін қалыптастыру  мақсатында ұлттық тәрбие бағытының шеңберінде мерекелік іс-шаралар ұйымдастырылады. Одан әрі бұқаралық мереке Наурыз шеруге ұласады.  Сахнада театрландырылған қойылымдар, концерттік бағдарламалар көпшілікке ұсынылып, ұлттық спорт түрлерінен жарыстар және цирктердің көше қойылымдық бағдарламасы ұйымдастырылады.

22 наурыз күні сағат 12.00-де Қазақстан Республикасының Президенті құттықтау сөз сөйлейді.  Президенттің құттықтауы телеарналардан, интернет кеңістікте беріледі және оны барлық халық тыңдауы үшін Наурызды мерекелеуге арналған алаңдарда LED экрандарынан тікелей қосылу ұйымдастырылады. 

Қазақстан Республикасының Президенті Халықтық мейрамда Отандастармен бірге болуы, оларға мерекелік көңіл-күй сыйлап, мерекенің өз жөн-жоралғысымен құттықтауы – бұл  халықтың бірлігін одан әрі арттыруына септігін тигізеді.

         23 наурыз – «Жоралғы күні» (Көпмәдениетті және көркем-эстетикалық тәрбие)

Бұл күні әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер айшықталады. Ұмыт бола бастаған жоралғылар жаңғыртылады, ал барлары заман талабына сай дамытылады. Салт-дәстүрдің, ырым-тыйымдарың адам мен қоғам өміріндегі маңызы түсіндіріледі. Мұндай құндылықтар ұлттық кодты сақтаудың компоненті екені айтылады.

Бұл мейрамда ата-анаға, жақын туған-туысқа сый-сияпат жасап, қуанышқа бөлейді, әркім 7 адамды қуантуы тиіс деген насихат жүргізіледі. Ата-әжелер немере-шөберелеріне сыйлық таратады. Ата-аналар балаларына жолдық сыйлайды.

Қазіргі заманғы тенденциялар мен озық тәжірибелерді қолдана отырып, балалар ойыншықтарын ұлттық нақышта (кесте тігу, жамау, сурет салу) жасау.

Өз қолыңызбен сыйлықтар жасауға, өз қолыңызбен кәдесыйлар мен қолөнер бұйымдарын жасауға арналған әлеуметтік желілерде бейнелерді орналастыру.

24 наурыз «Табиғат күні» (Терезедегі бақ) (Еңбек, экономикалық және экологиялық тәрбие). Бұл күні экологиялық мәдениетті қалыптастыруға назар аудару керек. Экологиялық білім, қоршаған әлемге деген құрмет шаралар кешені арқылы жүзеге асырылуы керек.

«Менің Эко-Үйім» жобасы аясында пәндік аймақтар арқылы өсімдіктердің алуан түрлілігі мен декоративті өсімдіктерді көбейту жолдарын (биоәртүрлілік) зерттеу маңызды; үйде энергия тұтынудың құрылымы және оны азайту жолдары (энергия үнемдеу); үйде суды үнемді пайдалану мүмкіндіктері (суды үнемдеу); қалдықтардың пайда болу көздері, оларды азайту жолдарын анықтау, қалдықтарды бөлек жинауды енгізу (қалдықтарды басқару).

25 наурыз Шымырлық пен шеберлік күні (Дене тәрбиесі, салауатты өмір салтын қалыптастыру)

Дене тәрбиесі салауатты өмір салты, дене шынықтыру және спорт, физикалық жетілу, өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау құндылығын қалыптастырады.

Бұл күні ашық аспан астында серуендеу, табиғатта серуендеу, велосипед тебу (скейтборд, ролик тебу, скутер), қазақ халқының ұлттық мәдени құндылықтарын сақтаудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылатын ұлттық ойын түрлері: асық ату, тоғызұмалақ, қазақ күресі жарыстарын ұйымдастыру ұсынылады.

Салауатты өмір салты (СӨС) бойынша онлайн-ағарту:  «Желілі қала», вайберде немесе басқа мессенджерде топ құру арқылы, СӨС насихаттау формалары – онлайн-викториналар, веб-квестер, «Флэшмоб» веб-квесті, Денсаулық күніне арналған веб-квест, «Денсаулық» қазынасын іздеу» квест-ойыны, «Дұрыс тамақтану» квест-ойыны және басқалар.

 

 

26 наурыз Оқу және жазу мәдениетінің күні - (Рухани-адамгершілік тәрбиесі)

Рухани-адамгершілік тәрбиесі адамгершілік сипат, адамгершілік сана сияқты құндылықтарды қалыптастырады; сезімдер мен қасиеттер - гуманизм, ар-ождан, ар-намыс, парыз, сенім, жауапкершілік, жолдастық, мейірімділік, ұят, қағидаттарды сақтау, мейірімділік, ынтымақтастық, ұлттық келісімнің құндылығы, басқа халықтардың мәдениетін, дәстүрлері мен тілін құрметтеу, өмірге этикалық тұрғыдан жауапкершілікпен қарау.

Адамгершілік құндылықтар жүйесінің қалыптасуы кітап оқу кезеңінде болады. 2020-2021 оқу жылында оқушылардың арасында кітаптың беделін арттыру, оқуды қолдау мақсатында оқу сағаттары дәстүрлі болып қала береді. Демалыс - жаңа кітап оқуға немесе сүйікті кітаптарыңызды қайта оқуға таптырмайтын уақыт.  Мектеп кітапханасы «Демалыста оқу», «Кітап баста», «Отбасымен бірге оқу» сияқты ауқымды бағдарламаларды белсенді түрде дамытуы керек.

Мектептің веб-сайтында ең үздік балалар және мектеп әдебиетіне, балалар мен жасөспірімдердің оқуын жақсартуға арналған ресурстар мен түрлі қызметтер (интернет-викториналар, ұсынымдық қызметтер, кітап клубтары туралы ақпарат және т.б.) ұсынылуы керек. Электрондық форматтағы кітаптарды, оның ішінде мобильді құрылғылардың көмегімен оқудың мүмкіндіктерін пайдалану, балаларға әдебиет ағымында дұрыс бағытта жүруге көмектесетін және оқырман-балаларды кітапқа тарта алатын жаңа электрондық ресурстарды дамыту қажет. «Кітаптар және түйінді ой» форматындағы тікелей эфирлерді ұйымдастыру ұсынылады.

27 наурыз Кино күні - Кино әуесқойларына арналған кинозал (Көпмәдениетті және көркем-эстетикалық тәрбие). Кино оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің құралы болып табылады.

Әдеби шығармалардың келесідей фильмографиясын ұсынуға болады: «Біздің заманның батырлары», «Сергей Есенин», «Одиссей», «Ясон және аргонавтар», Р.Стивенсон «Қазына аралы», «Қара жебе», Жюль Верн «Он бес жасар капитан», А Линдгрен «Ленебергиден келген Эмиль», ағайынды Гриммдердің ертегілері бойынша түсірілген фильмдер және басқалар (сайт https://gunfighterar.wixsite.com/mysite-1/blank-5;

https://www.film.ru/articles/ot-moskvy-do-berlina?page=show);

қазақстандық режиссерлардың танымдық фильмдері

(https://ru.wikipedia.org/wiki/Список фильмов студии «Казахфильм»);

28 наурыз  Игі істер күні  (Рухани-танымдық тәрбие).

Бұл күні әркімге, мүмкіндігіне қарай, бір жақсылық іс жасау ұсынылады, еріктілердің қатысуымен түрлі іс-шаралар өткізіледі.

Біз волонтерлік, әдетте, біздің өміріміздің өткір әлеуметтік салаларына -  мүмкіндігі шектеулі адамдарға, балалар үйлеріне, жалғыз басты қарт адамдарға, үйсіз жануарларға көмек көрсету деп қана түсінеміз. Алайда, өткір әлеуметтік мәселелер - еріктілердің көмегі қажет жалғыз сала емес, еріктілер қамтитын өмір салаларының ауқымы әлдеқайда кең.

Білім беру ұйымдарындағы волонтерлік қызметтің келесі негізгі бағыттарын ұсынамыз:

 - Әлеуметтік волонтерлік

 - Экологиялық волонтерлік

 - Спорттық волонтерлік

 - Мәдени волонтерлік

 - Азаматтық-құқықтық волонтерлік

 Іс-шаралар балалар мен студенттер арасында жалпыадамзаттық құндылықтарды түсіну мен тәжірибеге негізделген қоғамға қызмет ету, шынайы көшбасшылық дағдыларын дамытуға бағытталуы керек.

29 наурыз Мұражайлардағы жанды сабақтар (Жаңа қазақстандық патриотизм мен азаматтыққа тәрбиелеу, құқықтық тәрбие).

Тез өзгеретін әлемде мұражайдағы «жанды сабақтар» - бұл тәрбие үдерісін мұражай қоры, жинақтары арқылы инновациялық мазмұнмен қанықтырудың сәтті стратегиясы. Жанды сабақтар балаларды жаңа білімді алуға ынталандыруға ғана емес, сонымен қатар сыныптан тыс уақытта мәдениеттің мағынасын игеру үшін тәжірибеге бағытталған білім кеңістігін құруға көмектеседі.

Мұражайды «Жанды сабақта» білім көзі ретінде  қолдану музей экспонаттарымен суреттелген нақты ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге  мүмкіндік береді. Мұғалім мен музей мамандары арасындағы серіктестік «жанды сабақтың» негізгі бөлігінің көлемін ойдағыдай шешуге мүмкіндік береді.

Виртуалды экскурсиялар:

- Әлемдік онлайн-музейлер/видеоспектакльдер/балеттер/опералар:

Эрмитаж, Ван Гогтың Амстердамдағы музейі, Өнер тарихы музейі, Уффици

сандық мұрағаты, Лувр, мемлекеттік музей (Санкт-Петербург), Британ музейі, ресми YouTube каналындағы музей және экспозициялар бойынша виртуалды экскурсиялар, Прадо, 11 мыңнан астам шығармалардың суреттері, суретшілер бойынша ізденіс (алфавиттік көрсеткіштермен) және тақырыптық ізденіс, Метрополитен – музей, Нью-Йорк, Сальвадор Дали музейі, Metropolitan Opera, Вена операсы, Үлкен театр және басқалар. Форма: слайд-есеп, презентация және басқалар (сайт http://journal-shkolniku.ru/virtual-ekskursii.html);

Отанымыз Қазақстанның Символдары бойынша: Маңғыстау қорымы - Сисем-Ата - батырлар пантеоны, Шопан-Ата жер асты мешіті, Бекет-ата мешіті, Ахмет Яссауи мавзолейі, Абайдың әдеби-мемориалдық мұражай үйі және басқа да аймақтық қорықтар, тарихи жерлер, киелі жерлер және т.б. бойынша виртуалды турлар.

 (kazmuseum.com/ru/zaly.html, http://yqlasmusmuseum.kz/

http://www.gmirk.kz/; https://qazexpocongress.kz/

30 наурыз Ата-аналармен бірге отбасылық қонақ бөлме – Үстел үсті ойындары күні (Отбасы тәрбиесі).

Халықаралық үстел үсті ойындары күні 30 наурызда атап өтіледі. Бірақ бұл өте ертеден келе жатқан ойын түрі. Алғашқы үстел ойындары біздің дәуірден бірнеше мың жыл бұрын пайда болды. Бірнеше мыңжылдықтар өтті, бірақ тіпті компьютерлік ойындардың пайда болуы үстел үсті ойындарына деген қызығушылықты төмендеткен жоқ. Біз оларды ақылдылыққа, тапқырлыққа және логикаға үйрететіндіктен, ең бастысы, осы жерде және қазір көрсетілетін шынайы өмірлік эмоциялар үшін бағалаймыз.

Жақсы үстел үсті ойыны бүкіл отбасын біріктіреді, жақын адамдар бір-бірін жаңа жағынан танып, бірлігі жарасқан ұйымшыл отбасы болады.

Үстел үсті ойындары әртүрлі дағдыларды дамытады.

Біріншісі - әлеуметтік дағдылар. Екіншіден, үстел ойындары ұсақ моториканы және қимылдарды үйлестіруді тамаша дамытады. Үшінші артықшылық - шоғырлану мен зейінді дамыту. Стратегиялық ойындар (әртүрлі монополиялар мен экономикалық ойындар; логикалық ойындар-компьютерлік ойындардың аналогтары) жоспарлауды, дұрыс шешім қабылдауды және ойын жағдайына талдау жасауды қажет етеді.

Практикалық іс-шаралар: «Отбасы видеороликтар байқауы»,  «Отбасымыздың тамыры мен қанаты», «Отбасымыздың құндылықтары», «Біз үйде ойнаймыз» отбасын нығайтуға, отбасылық қатынастардың беделін арттыруға, ортақ мүдделер негізінде отбасы мүшелерін біріктіруге бағытталған.

31 наурыз Жас блогерлер күні (Зияткерлік тәрбие, ақпараттық мәдениетті тәрбиелеу)

Блог - патриотизмді тәрбиелеудің, белсенді азаматтық позицияны қалыптастырудың заманауи құралы, сонымен қатар оқуға деген қызығушылықты және жалпы өмірге қызығушылықты арттыру құралы. Іс-шаралар оқушылардың коммуникативті және интеллектуалды қабілеттерін, көшбасшылық қасиеттерін дамытуға, балалардың бос уақытын әлеуметтендіруге бағытталған.

Бұл қызмет әлеуметтік бейімделуге, жас ұрпақтың азаматтық қалыптасуына ықпал етеді, адамгершілік жағынан жетілген жеке тұлғаны қалыптастыруға қызмет етеді, оның қоғамдық сана-сезімін арттырады, Интернетте балаларға арналған позитивті мазмұн құруға және таратуға ықпал етеді.

Оқушыларға әлеуметтік желідегі достарыңызбен Наурыз мейрамын тойлау қалай өтті, көктемгі демалыс қалай өтті, қандай оқиғалар есте қалды және т.б. туралы бөлісуді ұсыну. Балалар өздерінің сөздік қорларын толықтырып, ой-өрістерін едәуір кеңейте алады. Балалардың әдеби тілдегі білімдерін ауызша ғана емес, жазбаша сөйлеуде де практикалық қолдануға қосымша мүмкіндіктері бар. Бұл өз кезегінде тілдік пәндердің оқу үлгеріміне оң әсерін тигізеді.