Міндетті автосақтандыру жүйесі қалай өзгереді?
Қазақстанда міндетті автосақтандыру жүйесін реформалау жоспарлануда. Тиісті өзгерістер «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасында қамтылған.
Құжатты Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі нарыққа қатысушылармен және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірледі.
Реформаның басты мақсаты – полистің құнын барынша әділ ету, сақтандыру төлемдерінің ашықтығын арттыру және жол-көлік оқиғасынан (ЖКО) кейінгі залалды реттеуді жеңілдету.
Полистің құны жүргізушінің жеке тәуекелін көбірек ескереді. Сақтандырушылар Бірыңғай сақтандыру дерекқоры мен Мемлекеттік дерекқордың ақпаратын пайдалана отырып, жүргізушілердің жеке скоринг жүйесін ескере отырып, сақтандыру сыйлықақысын есептей алады. Атап айтқанда, шығындар тарихы, жүргізу стилі, жол ережелерін бұзу, жүргізушінің (жүргізу өтілі мен жасы) және автомобиль (жол жүру, пайдалану режимі, пайдалану аймағы) сипаттамалары ескеріледі.
Скорингтік модельдер алдын ала тестілеуден және тұрақты тексеруден өтеді, жүргізушілерді бағалау әдіснамасы құжатталуы керек және тек сақтандыру тәуекеліне байланысты факторларға негізделуі керек. Сақтандырушылар клиенттерге полистің құнына әсер еткен негізгі факторларды ашуға және тәуекелді бағалау нәтижелеріне дау айтуға және қайта қарауға мүмкіндік беруге міндетті болады.
Тәуекелі төмен адал жүргізушілер сақтандырудың барынша тиімді шарттарын ала алады, ал апаты жоғары жүргізушілер үшін полис құны жоғары болады.
2021-2025 жылдар аралығында міндетті автосақтандыру бойынша сыйлықақылардың көлемі 44%-ға – 82 млрд теңгеден 118 млрд теңгеге дейін, сақтандыру төлемдерінің көлемі 179%-ға – 38 млрд теңгеден 106 млрд теңгеге дейін өскенін атап өткен жөн. Осы кезеңде шығындылық коэффициенті 51%-дан 106,8%-ға дейін өсті. Шығындылықтың өсуіне, оның ішінде елдегі апаттылықтың өсуі әсер етеді (2021-2022 жылдары ЖКО саны 9,5%-ға 7 862 жағдайға дейін, 2024-2025 жылдары 51,0%-ға артып, 19 142 жағдайға жетті), сондай-ақ ТҚҚ және қосалқы бөлшектер қызметтері құнының өсуі (2021-2025 жылдар кезеңінде өсім - 65%) әсер етті.
Жаңа жүйеге көшу кезең-кезеңімен болады. Бірінші кезеңде скорингтің полистің құнына әсері қолданыстағы тарифтің ±20% шегімен шектелетін болады. Бұл жаңа модельдерді тексеруге және қажетті статистиканы жинақтауға мүмкіндік береді. Олардың объективтілігі расталғаннан кейін бірыңғай тарифтік дәлізге көшу жоспарлануда, оның шегінде сақтандырушылар полистің құнын дербес анықтай алады.
Тарифтік дәліздерді реттеуші тәуелсіз актуарлық бағалау негізінде белгілейтін болады және нарықтық жағдайларға байланысты үнемі қайта қаралатын болады.
Сонымен бірге сақтандыру төлемдерінің мөлшерін айқындаудың ашықтығы арттырылатын болады. Ол үшін қосалқы бөлшектердің, шығыс материалдарының және жөндеуге жұмсалатын еңбек шығындарының бірыңғай салалық анықтамалығын жасау жоспарлануда. Бірыңғай ақпараттық базаны пайдалану залалды бағалауды біріздендіруге, есептеулердегі сәйкессіздіктерді азайтуға және сақтандыру төлемдерінің мөлшерін автокөлік иелері үшін болжамды етуге мүмкіндік береді.
Бірыңғай анықтамалықтың операторы нарықтың бейінді ұйымдарының бірі – сақтандырушылардың өзін-өзі реттейтін ұйымы, сақтандыру омбудсманы, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры немесе Бірыңғай сақтандыру дерекқоры болады. Таңдау ұйымның тәуелсіздігін, кәсіби және техникалық дайындығын, сондай-ақ оның деректердің объективтілігі мен өзектілігін қамтамасыз ету қабілетін ескере отырып жасалады.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы