Алматы облысы сапалы өсім көрсетіп, дамудан көшбасшылар қатарына енді

Алматы облысы өздігінен өсім көрсеткен өңірлердің алғашқы тобына кірді. Бұл — өңірлердің бюджеттік өсім сапасы бойынша жарияланған жаңа рейтингтің басты қорытындысы деуге болады. 2026 жылғы жағдайда, яғни республикалық бюджеттен берілетін трансферттер айтарлықтай қысқарып, Ұлттық қордан мақсатты қаржыландыру болмаған кезде, өңірдің өз кірістерін өзі қалыптастыру қабілеті тұрақтылықтың негізгі өлшеміне айналып отыр.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің деректері негізінде әзірленген жаңартылған рейтинг өңірлік бюджеттер қандай факторлардың есебінен өсіп жатыр — салық түсімдері арқылы ма, әлде орталықтың көмегімен бе? деген сұраққа жауап береді.

Осы тұрғыдан алғанда Алматы облысының ұстанымы айрықша сенімді көрінеді. 2023 жылдан бері салық түсімдерінің өсімі 153,5 пайызды құрап, елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды. Ал трансферттердің өсімі әлдеқайда төмен — 89,1 пайыз. Дәл осы салықтар мен трансферттер арасындағы айырма өсім сапасының негізгі индикаторы саналады. Өңір бюджетін сыртқы қолдауды арттыру арқылы емес, өз экономикалық базасын күшейту есебінен нығайтып отыр.

Аталған үрдісті табыстар құрылымындағы трансферттердің үлесі де толықтыра түседі — 33,5 пайыз. Бұл көрсеткіш тек көшбасшы өңірлер арасында ғана емес, жалпы республика бойынша да ең үздіктердің бірі. Салыстыру үшін айтсақ, Ақтөбе облысында трансферттердің үлесі кірістің 54,4 пайызын, Қарағанды облысында — 48,2 пайызын, Қостанай облысында шамамен 60 пайызын құрайды. Өздігінен өсім көрсеткен өңірлердің өз ішінде де Алматы облысы қаржылық тұрғыдан ең тұрақтылардың бірі болып отыр.

Айта кету керек, Алматы облысының салықтық базасы Астана мен Алматы сияқты мегаполистермен салыстыруға келмейді. Алайда қозғалыс траекториясының өзі — трансферттерге тәуелділіктің біртіндеп азаюы мен салық түсімдерінің жоғары қарқынмен өсуі — оны анағұрлым жетілген бюджеттік модельдерге жақындата түсуде.

Сыртқы қолдау көлемі қысқарған жағдайда, тек кірістері өскен өңірлер емес, өз салықтық базасын ұлғайта алатын және дамуын тұрақты бюджеттік қайта бөлумен байланыстырмайтын аймақтар ұтады. Бүгінде Алматы облысы салықтардың қарқынды өсімі мен трансферттердің азаюы және олардың кірістердегі салыстырмалы түрде аз үлесі арқылы өз дамуының жаңа сапалы кезеңіне өткенін дәлелдеп отыр.