КӘСІПКЕРЛІК СУБЪЕКТІЛЕР ҮШІН ЗИЯТКЕРЛІК МЕНШІК ҚҰҚЫҚТАРЫН САҚТАУ ЖӘНЕ ҚОРҒАУ

Кәсіпкерлік субъектілер үшін зияткерлік меншік құқықтарын сақтау және қорғау.

1. Жалпы ережелер

Зияткерлік меншік — бұл азаматтардың немесе ұйымдардың шығармашылық қызмет нәтижелеріне (тауар белгісі, өнертабыс, авторлық құқық объектілері және т.б.) заңмен қорғалатын айрықша құқықтары.

Қазақстан Республикасында зияткерлік меншік саласындағы қатынастар келесі нормативтік құқықтық актілермен реттеледі:

• ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері)
• «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» ҚР Заңы
• «Тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жердің атаулары туралы» ҚР Заңы
• «Патент туралы» ҚР Заңы

2. Кәсіпкерлік субъектілер үшін негізгі міндеттер

Кәсіпкерлер келесі талаптарды сақтауға міндетті:

1) Зияткерлік меншік объектілерін заңды пайдалану

• Тауар белгілерін, брендтерді, логотиптерді заңды түрде тіркеу
• Үшінші тұлғалардың құқықтарын бұзбау

2) Құқықтарды тіркеу

• Тауар белгісін — ұлттық тіркеу арқылы
• Өнертабыс, пайдалы модель, өнеркәсіптік үлгіні — патент арқылы
• Авторлық құқық — туынды жасалған сәттен бастап қорғалады (тіркеу міндетті емес, бірақ ұсынылады)

3) Лицензиялық қатынастарды рәсімдеу

• Басқа тұлғаның ЗМ объектісін пайдалану үшін міндетті түрде лицензиялық шарт жасау

4) Коммерциялық құпияны сақтау

• Ноу-хау, бизнес-процестер, технологиялар қорғалуы тиіс
• Қызметкерлермен NDA (құпиялылық келісімі) жасау ұсынылады

3. Міндетті талаптар (комплаенс)

Кәсіпкер келесі талаптарды қамтамасыз етуі қажет:

•  Зияткерлік меншік объектілерін заңсыз пайдаланбау
•  Контрафактілік өнімдерді өндірмеу және сатпау
• Тіркелмеген тауар белгісін заңсыз қолданбау
• Авторлық құқық объектілерін (бейне, музыка, софт) лицензиясыз пайдаланбау

4. Жауапкершілік шаралары

Зияткерлік меншік құқықтарын бұзу келесі жауапкершілікке әкеледі:

Азаматтық-құқықтық:

• Залалды өтеу
• Айыппұл (компенсация) өндіру
• Заңсыз өнімді жою

Әкімшілік:

• ҚР ӘҚБтК бойынша айыппұлдар
• Контрафакт өнімді тәркілеу

Қылмыстық:

• ҚР ҚК 198-бабы — авторлық және сабақтас құқықтарды бұзу
• ҚР ҚК 222-бабы — тауар белгісін заңсыз пайдалану

5. Құқықтарды қорғау тәсілдері

Кәсіпкер өз құқықтарын келесі жолдармен қорғай алады:

• Сотқа талап арыз беру
• Уәкілетті органға (Әділет органдары, зияткерлік меншік комитеті) жүгіну
• Кедендік тізілімге енгізу (контрафактіні тоқтату үшін)

7. Қорытынды

Зияткерлік меншік — бұл жай формалдылық емес, бұл бизнестің нақты активі. Оны дұрыс тіркемеу немесе қорғауды елемеу — болашақта бизнесіңді жоғалтуға дейін апарады.