Қазақстан Республикасындағы Авторлық құқық және сабақтас құқық

Авторлық құқық және сабақтас құқықтар азаматтық-құқықтық институты әдебиет, ғылым және өнер туындыларын жасау және пайдалану саласындағы мүліктік емес қатынастарды және онымен байланысты мүліктік қатынастарды реттейді.

       Авторлық  құқық және сабақтас құқықтар зияткерлік меншік құқықтарын әділетті қорғау болып табылады. Біріншісі шығармашылық тұжырымдаманың өзін (мәтін, музыка) қорғайды және оны жасауға тиесілі, ал екіншісі бұл тұжырымдаманы тыңдаушыға немесе көрерменге жеткізуге көмектесетіндерді (әртістер, дыбыс жазу студиялары, хабар таратушылар) қорғайды.

Олар келесі санаттарға бөлінеді:

     Авторлық құқық:

1. Шығарманың өзін (кітапты, әнді, муретті, бағдарлама коды) ұрлықтан және заңсыз көшіруден қорғайды. Автор әрқашан шығарманы шығармашылық еңбегімен жасаған жеке тұлға (адам).
2. Жеке мүліктік емес құқықтар: Бұл құқықтар авторға мәңгілікке тиесілі. Бұл құқық сізге мұқабаға авторлық құқықты талап етуге мүмкіндік береді және оны басқаға беруге немесе сатуға болмайды.
3. Меншік құқығы: Бұл басқалардың туындыны пайдалануына рұқсат беру немесе тыйым салу және ол үшін ақы алу құқығы.

Бұл құқықтарды сатуға, сыйға тартуға немесе баспагерге беруге болады.

      Сабақтас құқықтар:

1. Бұлар авторлық құқықпен қатар пайда болады. Олар туындыны көпшілікке жеткізу немесе қолжетімді ету үшін ақша мен дағдыларды жұмсайтын адамдар мен компаниялардың кұш-жігерін қорғайды. Олар тек жеке тұлғаларға ғана емес, сонымен қатар заңды тұлғаларға да (телеарналар, лейблдер) тиесілі болуы мүмкін.

      Олар бір-бірінен қалай ерекшеленеді?

      Заң бойынша, сабақтас құқықтар авторлық құқыққа тәуелді: ән орындау немесе жазбаны пайдалану үшін әртіс композитор мен мәтін авторынан рұқсат алуы тиіс. Авторлық құқықтан айырмашылығы, сабақтас құқықтар негізінен коммерциялық сипатта болады және салынған  инвестицияны қорғайды.

      Авторлық құқық шарттары мерзімі:

      Жалпы ереже автордың бүкіл өміріне және қайтыс болғаннан кейін 70 жылға (қайтыс болған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап есептеледі) қолданылады.

       Сабақтас құқық шарттар мерзімі:

        Орындаушыларды, фонограммаларды (жазбаларды) жасаушыларды және хабар тарату ұйымдарын қорғайды.

Орындаушылар үшін: алғашқы орындаудан (немесе қойылымнан кейін алғашқы ресми жазбадан соң) 70 жыл орындаушының есімінде құқық мәңгілікке қорғалады.

                                                                                    

                                                                  Зияткерлік меншік құқығын қорғау

бөлімінің басшысы

Қ. Сандыбай