Мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтарды конкурстарсыз (аукционсыз) алу
Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншіктегі жер учаскелерін беру, әдетте, бәсекелестік негізде жүзеге асырылады. Алайда жекелеген жағдайларда заңнама жерге құқықтарды конкурстарсыз (аукционсыз) алуға мүмкіндік береді. Мұндай тәртіп Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 1 қазандағы № 301 бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтарды конкурстарсыз (аукционсыз) алу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларымен реттеледі. Аталған қағидалар «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес әзірленген.
Жер учаскелерін конкурстарсыз беру құқығының құқықтық негізі сондай-ақ Қазақстан Республикасының Жер кодексінде бекітілген. Мемлекеттік қызметті облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары көрсетеді.
Мемлекеттік қызмет жеке және заңды тұлғаларға электрондық немесе қағаз нысанда көрсетіледі. Өтінішті:
• Халыққа қызмет көрсету орталығы (ХҚКО) арқылы;
• eGov.kz электрондық үкімет порталы арқылы;
• тікелей әкімдікке (қызмет түріне байланысты) беруге болады.
Қызмет тегін көрсетіледі.
Рәсім екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде сұратылып отырған жер учаскесін мәлімделген нысаналы мақсатына сәйкес аумақтық аймақтандыру және қала құрылысы құжаттамасы негізінде пайдалану мүмкіндігі айқындалады. Қажет болған жағдайда жер учаскесін алдын ала таңдау жүргізіліп, материалдар жер комиссиясының қарауына ұсынылады. Бірінші кезеңнің мерзімі он екі жұмыс күніне дейін. Нәтижесінде жер комиссиясының оң немесе теріс қорытындысы шығарылады.
Оң қорытынды берілген жағдайда өтініш берушіге жерге орналастыру жобасын әзірлеу қажеттігі туралы хабарлама жіберіледі. Теріс қорытынды болған жағдайда себептері көрсетілген дәлелді бас тарту рәсімделеді. Бас тартуға негіздер болған кезде, Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінде белгіленген тәртіппен тыңдау рәсімі жүргізіледі.
Екінші кезеңде бекітілген жерге орналастыру жобасы ұсынылғаннан кейін жер учаскесіне құқық беру туралы шешім қабылданып, сатып алу-сату шарты не уақытша өтеулі немесе өтеусіз жер пайдалану шарты жасалады. Бұл кезең үш жұмыс күніне дейін созылады.
Қағидаларда жер учаскелерін конкурстарсыз беруге болатын негіздердің тізбесі айқындалған. Оларға инвестициялық жобаларды іске асыру, өтініш берушінің меншігіндегі ғимараттар мен құрылыстарды пайдалану және күтіп-ұстау, инженерлік-коммуникациялық желілер салу, арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың қатысушыларының қызметі, мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобалары, көлік, байланыс және энергетика объектілері, жер қойнауын пайдалану қажеттіліктері, жеке қосалқы шаруашылық жүргізу, бау-бақша және саяжай құрылысы, сондай-ақ жер заңнамасында тікелей көзделген өзге де жағдайлар жатады.
Қызметті алу үшін өтініш беруші белгіленген нысандағы өтінішті жер учаскесінің орналасқан жерін, алаңын, нысаналы мақсатын және конкурстарсыз беру негізін көрсете отырып ұсынады. Өтінішке жер учаскесінің схемасы (жоспары) және нақты негізге байланысты Қағидаларда көзделген өзге де құжаттар қоса беріледі.
Бас тарту негіздеріне ұсынылған құжаттардың дұрыс еместігін анықтау немесе өтініш берушінің жер заңнамасының талаптарына сәйкес келмеуі жатады. Бас тарту туралы шешім әкімшілік тәртіппен немесе сот арқылы шағымдануы мүмкін.
Жер учаскесіне құқық мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін ғана туындайды. Тіркеуге дейін меншік немесе жер пайдалану құқығы туындады деп есептелмейді.
Осылайша, Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтарды конкурстарсыз алу заңнамада тікелей көзделген жағдайларда ғана мүмкін. Рәсімдік талаптарды сақтау және құжаттарды дұрыс рәсімдеу жер учаскесін заңды түрде алуды қамтамасыз етіп, бас тарту тәуекелдерін азайтады.