Туризм

eQonaq — бұл туристерді есепке алуға, туристік ағындарды талдауға және көші-қонды бақылаудың тиімділігін арттыруға арналған бірыңғай ақпараттық жүйе.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі бірлесе отырып Ішкі істер министрлігі және Ұлттық қауіпсіздік комитетімен Туризмді дамытудың 2019-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы бастамасы бойынша  шеңберінде әзірленген.

Негізгі міндеттер жүйелер:

1. Елдегі туристік ахуалды жақсарту.
2. Бірыңғай құру орналастыру орындарының тізілімін.
3. Автоматтандыру тіркеу туристер.
4. Жетілдіру көші-қон бақылауды.
5. Арналған инфрақұрылымды құру туристік жиынның (туристікBedTax).
6. Арттыру сапаның туристік қызметтер.

Функционалдық мүмкіндіктер:

• АЖ-мен интеграция ҚР ІІМ "Көші-қон полициясы" платформа арқылы SmartBridge.
• Қолдау паспорттарды тану 190-нан астам елден веб-камера немесе смартфон камерасы арқылы.
• барлық тіркеулердің 54% туристер құжаттарды тану функциясы арқылы жүзеге асырылады.
• Ұсыну көші-қон анықтамалығының шетелдік қонақтардың болу мерзімдері туралы өзекті ақпаратпен.
• Нақты уақыттағы аналитика туристік ағым және туристердің "портреті" бойынша — аймақтар бойынша (артықшылықты пайдаланушылар үшін қол жетімді).
• Ай сайынғы дайджест туристік ағындар бойынша — сайттың барлық келушілері үшін.

Туристік порталмен интеграция:

• Сайтта тіркелген орналастыру орындары (қонақ үйлер, жатақханалар, демалыс орталықтары және т.б.) көрсетіледі kazakhstan.travel.
• Туристер мүмкін нөмірлерді онлайн брондау, бұл ретте ақпарат жүйеде орналастыру объектісінің жеке кабинетіне автоматты түрде түседі eQonaq.

Нәтижелер енгізу:

• Жүйе жылы пайдалануға берілді 2020 жылғы қарашада.
• Арналған 20 шілде 2022 жылдың:
• Жүйеде тіркелген 265 715 шетелдік турист.
• Олар бойынша "Көші-қон полициясына" автоматты түрде хабарламалар жіберілді.
• Орналастыру объектілері алады хабарламаларды қабылдау туралы анықтамалар жеке кабинеттерде немесе мобильді қосымша арқылы.

Қолдау және дамыту:

Жүйе іске қосылғаннан кейін белсенді түрде енгізілуде, техникалық және сүйемелдеуімен үнемі дамып отырады туризм және көші-қонды бақылау саласындағы өзекті талаптарға сәйкестікті қамтамасыз ету.

Бұл үш шаһар – саяси ағымдар мен мәдени ой-өріс үйлесім тапқан орталық, барлық туристік бағыттар тоғысқан тоғыз жолдың торабы. Сол себепті де, Қазақстанмен танысуды дәл осы қалалардан бастаған абзал.

Астана қаласы – Еуразия кеңістігіндегі ең жас астана. Ширек ғасырда бой көтерген елордамыз қазақ халқын күллі әлемге танытып, еліміздің өткені мен бүгінін ұштастырды, келешекке деген мақсат-мүдделерімізді айқындады.

Алматы – атауынан-ақ алманың иісі аңқитын, жасыл желекке бөленген заманауи қала. Демалысын Табиғат-Ананың құшағында өткізуге асық турист үшін, Алматы - таптырмас мекен. Бір жағы асқар Алатаудың бауырайы болса, екінші жағы дала бозторғайы әнімен тербеген құмды шөлдер мен шатқалдар.

Шымкент қаласы, өз кезегінде, қазақ тарихы пен мәдениетінен сыр шертетін ескерткіштер мен көрнекті орындарға тұнған қазына. Бұл өңірде көшпенділердің өткеніне саяхат жасап, қазақ халқының салт-дәстүрлерімен жақын таныса аласыз.
Енді аталған қалалардың әрқайсысына жеке тоқталып өтсек!

Астана

Астана қаласы төрт құбылаға бірдей ашық, Еуразия жүрегінде қанат жайған елордамыз, Қазақстанның бас қаласы. Астана қонақтары үшін қаланың ерекше бейнесі мен қайталанбас сәулеті, халықаралық деңгейдегі түрлі мәдени және іскерлік іс-шаралардың өткізілуі айрықша тартымдылыққа ие. Дәл осы жерде бар әлемді қазақ шаңырағы астында табыстырған EXPO-2017 халықаралық көрмесі өтті. Кезекте 2019 жылдың қыркүйек айында өткізілетін Халықаралық Pata Travel Mart 2019 туристік сауда көрмесі тұр. Аталмыш іс-шаралар Қазақстанның атақ-абыройын еселейтіні айқын.

Сонымен қатар, Астанада Шығыс Еуропадан Қиыр Шығысқа дейінгі аралықтағы бар түркі халықтарын біріктіруге қауқарлы Халықаралық көшпелі мәдениет орталығын құру бойынша іргелі жұмыстар жүргізілуде. Мұның барлығы астанамыздың сырт келбетіне айтарлықтай әсер етіп, елімізге түркі тілдес халықтар өкілдерінің көптеп келуіне септігін тигізеді.

Заманауи еуропалық тиянақтылықпен ұсынылған шығыстың талғампаз шырайы әлемнің ең суық астаналарының біріне келген туристің таңданысына негізді себеп тудырады. Баршаға жақсы мәлім қатал ауа-райы жағдайына қарамастан, астана әрдайым өз қонақтарын құшақ жая қарсы алады.

Астанада қашан да пайдалы да көңілді уақыт өткізуге болатын көрнекті орындар көп. Соның ішінде ерекше ықыласқа ие:

«Бәйтерек» ұлттық монументі. Үкіметтік ғимараттардың кешеніне жақын орналасқан «Бәйтерек» («Өмір ағашы») ата-бабамыздың дүниетаным түсінігімен тығыз байланысты. Оған арналған көптеген аңыз - әңгімелер бар, олар жайлы экскурсоводтар толық баяндап береді. Бәйтерек «діңгегіндегі» лифтпен сіз күнді бейнелейтін шарға көтерілесіз. Осы жерден астана мен оны қоршаған дархан даланың керемет көріністеріне куә бола аласыз.

«Атамекен» Қазақстан картасы» этномемориалдық кешені. Бұл – екі гектар жерде орналасқан Қазақстанның шағын көшірмесі.

«Мәңгілік Ел» салтанат қақпасы. Қазақстан тәуелсіздігі символының биіктігі 20 метр. Ол өзінің мүлтіксіз өлшемдерімен ерекшеленеді. Қақпа сәулеттегі «алтын қима» заңдылығына сай салынған. Іргетас текшелері мүсіндермен безендірілген болса, қақпа ішінде Астана қаласы тарихын бейнелейтін суреттер мен сенсорлық ақпараттық киоскілер орнатылған. Сонымен бірге қақпаның арнайы шолу алаңы бар.

«Нұр Әлем» болашақ энергиясы мұражайы. Мұражай EXPO-2017 көрмесі мұрасының жарқын көрінісі. Бұл диаметрі 80 метрді құрайтын сфера қалыпында салынған әлемдегі жалғыз ғимарат. Ғимарат 8 қабаттан тұрады. Әрқайсысы бір тақырыпты қамтиды: «Болашақ Астана», «Ғарыш энергиясы», «Күн энергиясы», «Жел энергиясы», «Биомасса энергиясы», «Кинетикалық энергия», «Су энергиясы» және сфера негізіндегі «Ұлттық павилион».

Мұражай келушілері астанадағы экологиялық энергетика интеграциясына арналған тың жобалармен таныса алады. Аталмыш жобалар су, күн, жел күшін қолдануға негізделген. Жалпы ғимараттың өзін электр қуатымен дыбыссыз екі жел генераторы және күн модульдері қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасының Ұлттық мұражайы. Мұражай еліміздің тағылымды тарихынан сыр шертіп, оны танып-білуге, көруге, сезінуге керемет мүмкіндік береді.

Елорда қонақтарының уақыты артылып, қаладан шетке шығуды қаласа Щучье-Бурабай курорттық аймағына баруға кеңес береміз. Ақмола облысының інжу-маржаны саналатын бұл демалыс аймағы өзінің керемет табиғи-климаттық жағдайы, бай емдік-рекреациялық қоры, қолайлы географиялық орны, трансмемлекеттік теміржол және автомобильдік магистральдардың болуы арқылы сіздің демалысыңызды қолжетімді, пайдалы әрі қызықты етері сөзсіз.

Ақмола облысында үш мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ орналасқан: «Көкшетау», «Бұйратау», «Бурабай». Одан бөлек, ЮНЕСКО табиғи мұралары қатарына енгізілген Қорғалжын қорығын атап өту керек. Аталған табиғи нысандар азды-көпті дәрежеде туристерге ашық. Мысалы, туристер арасында Астанадан 130 шақырым қашықтықтағы Қорғалжын қорығына ұйымдастырылатын жексенбілік турлар үлкен сұранысқа ие. Қорықтың айрықша белгісі – құстар. Қорғалжын Сарыарқа төріндегі құстар аралы іспеттес. Мұнда қанаттылардың 100-ден аса түрі мекен етеді: қызғылт қоқиқаз, бұйра бірқазан, тартақ, дала қаншыры, шырғалақ, қара және ақ қанатты бозторғайлар және т.б. Сүтқоректілердің ішінен ақбөкен, дала суыры, саршұнақтың бірнеше түрі, түлкі сияқты жануарларды кездестіруге болады.

Мұндай экологиялық турлар Қазақстандық биологиялық әртүрлілікті сақтау ассоциациясымен ұйымдастырылады. Гид ретінде көбінесе арнайы биологиялық білімі бар ғылыми қызметкерлер еңбек етеді.

Алматы

Алматы – бір көргеннен саяхатшының жүрегін баурап алатын, мәңгі жасыл қарағай ормандарымен танымал Іле Алатауының құшағындағы бақ-қала. Бұл шаһар өзінің ауқымдылығымен таңдандырады: зәулім заманауи ғимараттар, ұшы-қиыры жоқ гүлге оранған саяжолдар мен даңғылдар, аппақ бөрік киген Қарт Алатаудың көз жетпес шыңдары.

Бірақ Алматының сұлулығы мен жайлылығын көпті көрген ескі көшелерсіз, кішігірім үйлер мен түрлі ерекше талғамды орындарсыз, яғни шоу-румдар, мейрамханалар, кафелерсіз елестету мүмкін емес. Кең даңғылдар қашан да кісіге лық толы, шулы, еліміздегі ең табысты қаланың қарбаласын бірден сездіретін қарқынды болатын болса, ескі көшелер орамдары әрдайым тыныштық сыйлап, беймарал күйге бөлейді. Жаңа дайындалған кофе, шоколад, тәтті тоқаштардың иісіне еріп келіп, бұл көшелердегі көптеген кофехана мен дәмханалардың бірінде жүрек жалғап алуыңызға болады.

Теңіз деңгейінен 1100 метр биіктіктегі «Көк төбе» саябағын Алматының мызғымас символы десек қателеспейміз. Арқан жолы, шолу дөңгелегі, хайуанаттар бағы, аттракциондар, мейрамханалар, бір сөзбен айтқанда “қала ішіндегі қала” Алматы орталығынан небәрі 5 минуттік жерде орналасқан.

Жаяу серуендер жаныңызға жақын болса, қала ішіндегі саяхатыңызды Жібек жолы көшесіндегі Арбаттың қызықтарын тамашалаудан бастай аласыз. Жол жөнекей Көк базарға кіріп, алуан түрлі тағамдардан дәм татуды ұмытпаңыз!

Дәл қала орталығында мегаполистің қызу тірлігінен бой тасалауға болатын, көлемі 105 га алқапты алып жатқан атақты Ботаникалық бақ бар. Осыған ұқсас жаныңызға медет болатын серуендерді Тұңғыш президент саябағы мен Дендропаркта өткізсеңіз болады. Осы орайда, жергілікті турфирмалар сізге қаланың көрнекті орындарын түгел қамтитын түрлі экскурсиялар ұсынатынын айта кеткеніміз жөн. Ал егер уақытыңыз жеткілікті болса, міндетті түрде Алматы облысын аралап шығуыңыз керек.
Ең алдымен тауға аттаныңыз!

Алматы маңындағы биіктаулы демалыс орындары. Жыл сайын шаңғы немесе сноубордпен қарлы белестерді бағындыру үшін Алматыға әртүрлі елдерден мыңдаған турист келеді. Неге екені айдан анық: бұл жердің табиғаты әлемдік аты шыққан тау-шаңғы курорттардан артық болмаса кем түспейді, ал барлық стандарттарға сай көрсетілетін қызмет бағасы шет елдермен салыстырғанда төмен.

Іле Алатауының көз тартар табиғатынан ләззат алғыңыз келсе «Медеу» биіктаулы мұзайдыны мен Үлкен Алматы көліне жол тартсаңыз болады. Бұл нысандар қалаға жақын орналасқандықтан, бір күндік керемет демалысыңызды еш асығыссыз өткізе аласыз.

Алматыдан айтарлықтай қашықта орналасқан танымал көрнекті орындар жайлы сөз қозғасақ:

Көлсай және Қайыңды көлдері. «Көлсай көлдері» ұлттық саябағының аумағында орналасқан бұл көлдерді көргенде, Алматыдан Көлсайға дейінгі 300 шақырымдық жолды ұмытып-ақ кетесіз. Бұл жердің көріністері ауа-райы тұманды болса да, жаңбыр жауып, жел соқса да аспаннан күн күлімдеп тұрған кездегіден еш кем түспейді. Бір айтарымыз, Көлсай көлдеріне бірнеше күнге қонақ болып қайтуға жағдай жасаңыз. Тәжірибесі мол гидтер сіздерге біріншіден үшінші көлге дейін бар көлдерді көрсетіп, қызықты жорық ұйымдастырып береді. Көлсайдың сұлулығына көздеріңіз қанық болған соң, радиалды бағытпен Қайыңдыға аттансаңыз болады. Қайыңды көлдің қорғаушыларындай болған суға батқан шыршалар естен кетпес көрініс тудырады.

Шарын шатқалы. Шөгінді тау жыныстарынан құралған ерекше бекіністер мен тылсым кейіптерді көруге асық болсаңыз, бірден АҚШ-тағы Гранд Каньонға барудың қажеті шамалы. Себебі өз жерімізде осы Гранд Каньонның «інісі» атанған Шарын шатқалы бар. Шатқал Шарын өзенінің бойымен 154 шақырымға созылған. Тылсым дүниесі таусылмайтын Шарын өз аңғарында тағы бір ғажайыбы – Шаған орманын жасырып қойғанын көбі біле бермейді.

Тамғалы петроглифтері. Көнеге бойлап көргіңіз келсе, бүкіләлемдік ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген, Қазақстандағы және Орта Азиядағы тасқа қашап жазу өнерінің маңызды жазба ескерткіш салынған Тамғалы мекеніне келіңіз. Біздің заманымыздан бұрын 3000 жыл бойы өмір сүрген ежелгі мәдениетпен танысып, өткеннің үніне құлақ түріп, сарқылмас күш-қуат алыңыз.

«Алтынемел» биосфералық резерваты. Өзінің ерекше қалыптағы түрлі-түсті қыраттарымен көзге түсетін, 400 млн. жыл толған 520 гектар жерді алып жатқан әкті Ақтау таулары; Сар даланың желімен бірігіп құйқылжыта ән шырқап жатқан құмды барқан; Қазақ халқының бабасы саналатын сақтардың тарихи мұрасы - Бесшатыр қорғандары. Оқығаннан-ақ таңғажайып әлемге елітіп әкететін бұл көріністердің барлығы бір Алтынемел аумағына жайғасқан.

Бұл тізімді ұзақ жалғастырса болады: емдік қасиеттері шаш етектен болған Алакөл, “Қара дала” бальнеологиялық курорттық аумағы, Балқаш көлі дельтасы, еліміздегі ірі су қоймаларының бірі – Қапшағай және тағысын тағы.

Шымкент

Шымкент – Ұлы Жібек Жолының жүрегі. Бұлай дейтін себебіміз, Шымкент қаласы мен Түркістан облысы аумағы бар түркі әлемінің тарихи, мәдени, діни ескерткіштері мен мұрасы жинақталған киелі өңір. Заманауи Шымкент те сізге қайталанбас әсер сыйлайды, бүгінде қала халықаралық спорт және туризм орталығына айналған.

Алуандылық мен қанық түстердің молшылығын сезінгіңіз келсе шымкенттік базарлардың бірін аралап шығуыңызға болады. Олардың ең ірілері: жеміс-жидек, шығыс тәттілері мен дәмдеуіштердің түрлілігі көздің жауын алатын Жоғарғы базар, кез-келген сатып алушының талғамы мен талабына жауап бере алатын сапалы, сәнді, қолжетімді киім-кешек табылатын “Бекжан” базары (мұнымен қоса, бұл базарда мата, жіп, тігін жабдықтарының барлық түрлері бар).

Әрине сауда сөрелері алтынмен апталып, күміспен көмкерілген зергерлік бұйымдарға толып тұратын “Самал” базарын атап өтпесек болмас. Шымкент Түркістан өлкесіндегі әлем бойынша туристерді қызықтыратын киелі, тарихи және рухани құндылығы жоғары орындарға жасайтын саяхатыңыздың орталығы болуға әбден лайық. Төменде келтірілген көрнекті орындардың басым көпшілігі кезінде Ұлы Жібек жолы бойында тұрғызылған.

Әрине, бірінші кезекте облыстың діни орталығы Түркістан қаласындағы (Шымкенттен 170 шақырым жерде) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұра тізіміне енгізілген Әзірет Сұлтан тарихи-мәдени мұражай-қорығына баруды ұсынамыз. Мұражай-қорықтың орталық нысаны Қожа Ахмет Яссауи кесенесі болып табылады. Сондай-ақ, мұнда Арыстан баб, Есім хан, Абылай хан, Әбілхайыр хан және т.б. қазақтың белгілі тарихи тұлғаларының мазарларына барып, ата-баба рухына тағзым етуге болады.

Домалақ Ана кесенесі. Қаладан 90 шақырым қашықта салынған сәні мен салтанаты үйлескен кесене ХІ ғасырдағы сәулет өнерінің озық ескерткіші ретінде жақсы белгілі.

Көне Сайрам қалашығы. Мыңжылдықтар бұрын Испиджап аталған бұл қаланың орнын Шымкенттен 10 шақырым қашықтағы жерден табуға болады. Ғалымдар аталмыш қаланың Ұлы Жібек жолы бойындағы саудасы мен мәдениеті дамыған ауқатты шаһар болғанын айтады.

Қызыр мұнарасы. Дәл осы жерде аты қасиетті Құран Кәрімде аталған Қызыр пайғамбардың мұнарасы көтерілген. Бұл мұнара – Шымкент өңірінің көшпелі өркениеттің ежелгі орталығы болғанын дәйектейтін ескерткіш саналады.

Ибраһим Ата кесенесі. Жасыл шұраттың қақ ортасында орналасқан сәулетті де көне кесенеге туристер мен құлшылық етушілер көптеп келеді. ХІ-ХІІ ғасырларда Қожа Ахмет Йассауидің әкесінің құрметіне салынған кесене уақыт әсерінен күйреп, бастапқы қалпын жоғалтқан. ХVI-XVII ғасырларда қайта қалпына келтірілген кесене қазіргі таңда ортағасырлық сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.

Қарашаш Ана кесенесі. Бұл кесене парасаты мен мейірімі үшін халықтың құрметі мен ықыласына ие болған Қожа Ахмет Йассауидің ардақты анасының құрметіне тұрғызылған. Қарашаш Ана кесенесі Ибраһим ата кесенесінің маңында орналасқан.

Боралдай петроглифтері. Қола дәуірінің тасқа қашалған жазуларын көру үшін қаладан небәрі 70 километр қашықтықты еңсеру керек. Өзі аттас өзеннің иіріміндегі ірі-ірі тастарда түрлі аңшылық, ежелгі тұрмыс, тіпті тайпалық белгілердің бейнелерін кездестіруге болады.

Ақмешіт үңгірі. Бірнеше мыңжылдықтар бұрын бұл жерде жерасты мешіті болғандықтан Ақмешіт үңгірін де киелі жерлер қатарына қосуға болады. Ежелгі мешіттің күмбезі құлаған кезде, үңгір мен мешіт орны анықталып, бір-екі онжылдық бұрын мешіт күмбезі арқылы үңгірге апарар өткел жасалған болатын. Ендігіде туристер мен зиярат етушілер өзінің ауа-райы мен экожүйесі (үңгір ішінде ағаштар өсіп, жануарлардың кей түрлері мекен етеді) қалыптасқан табиғат ғажайыбымен толық танысуға мүмкіндіктері бар.

Қазығұрт тау жотасы. Жергілікті халық бұл жотаны адамзаттың екінші бесігі деп аса құрметтейді. Аңыз бойынша Нұқ пайғамбардың кемесі дәл осы шыңға қайраңдап тұрған. Мыңдаған жыл бұрын адамзат пен жануарлар дүниесін топан судан құтқарып қалған кеме орнында бүгінде шындыққа әбден үйлесетін ескерткіш кеме орнатылған. Қазығұртқа барар жолыңызды кешкіге қалдырып, саяхатыңызды осы жорықпен аяқтасаңыз еліктірер көрініске куә боласыз. Кемедегі жүздеген оттар жанып, көз алдыңызға ерекше көрініс келеді.

Бұдан бөлек, Отырар шұраты мен Сауран қалашығына баруды ұсынамыз. Бұл нысандар Шымкенттен 100 шақырымнан артық қашықта орналасқандықтан, еншіңіздегі уақыт көбірек болған дұрыс.

Шымкенттің айналасы иен дала болғанымен, қуатты өзендер де, терең үңгірлер де, биік таулар да қаладан алыс емес. Көп рет естігенше, бір көруге тұрарлық керемет табиғат көріністері де бұл өлкеде жетерлік:

Біркөлік аңғары.

Қаладан 50 шақырым жерде айбынды Біркөлік тау тізбегі жатыр. Оның бауырайында көптеген демалыс орындары жұмыс жасайды.

Сайрамсу өзені жағасындағы аттас аңғар.

Сайрамсуда да жайлы демалыс орындарына орналасып, өз таңдауыңызбен түрлі қиындық дәрежесіндегі бағытпен тауғашығып немесе көркем табиғат аясында пикник жасап, өзен жағасында сауық құрсаңыз болады.

Сайрамсудың Жоғарғы көлі. Өзі аттас аңғарда 3000 м биіктікте айдыны айнадай мұзды көл жасырынған. Көлдің түсі таңғажайып, көк түстің қанық болғаны сонша, судың астында бір жарық беретін құрылғылар бар секілденеді.

P.S. Демалысыңыз барынша сапалы, барлық ең қызықты көрнекті орындар қамтылған болуын қаласаңыз туристік фирмалардың көмегіне жүгінуге кеңес береміз. Осы арқылы сіз уақытыңызды үнемдеп, саяхат жасаған өлкенің бай тарихы жайлы толық ақпарат аласыз (әдетте, гид қызметі экскурсия құнына кіреді). Сонымен бірге, барлық ірі қалалар мен облыс орталықтарында Визит-центрлер бар екенін естеріңізге саламыз. Визит-центрлердегі мамандар сізге қала мен қала сыртындағы көрнекті табиғи және тарихи орындар жайлы ақпарат беріп, баратын бағытыңыз бен ондағы нысандарды таңдау кезінде қуана-қуана көмектеседі.

Қазақстанға неге бару керек? Кем дегенде бес себебі бар!

Қызғалдақтардың отаны – Қазақстан

Қызғалдақтардың шынайы отанының Голландия емес, Қазақстан екені сіз үшін таңқаларлық жағдай болуы мүмкін! Ал флораның ең нәзік өкілдерінің гүлденуіне байланысты ұйымдастырылатын жыл сайынғы гүлдер шоуына мыңдаған туристерді жинайтын Нидерланды елінен айырмашылығы, Қазақстанда қызғалдақ табиғат аясында, адамның араласуынсыз өсіп, гүлдейді және әлдеқайда үлкен аудандарды алып жатады! Мұнда сіз Орталық Азияда өсетін 65 жабайы гүлдің қырыққа жуық түрін таба аласыз және олардың 18-і Қызыл кітапқа енгізілген. Олардың арасында атақты қызғалдақтар Шренк пен Грейг те бар.

Сәуір мен мамыр айлары аралығында Жамбыл, Түркістан және Алматы облыстарының шексіз алқаптары мен тау бөктері ал қызыл, қызғылт сары және сары түсті гүлдермен жалындап жайнайды. Айта кететіні, осы көздің жауын алатын сұлулықты Шымкенттен Алматыға бағытталған қалааралық тас жолдарымен жүріп өту арқылы көруге болады. Бірақ жетуге жолы қиын жерлерде өсетін, сирек кездесетін үлгілерді іздеуде, сіздерге тәжірибелі гидтер көмектесе алады. Мысалы, Дасистемон Тарда сияқты түрлі жапырақты қызғалдақ түрлері тауларда және тіршіліктің ең жоғарғы шекарасында, альпі көгалдарында өседі, ал эндемикалық Кауфман қызғалдағы Батыс Тянь-Шань жасыл желектерінде арша ормандары арасында өседі.

Біздің елде қызғалдақтарды өсіп тұрған жерінен жұлуға болмайды, оның орнына табиғаттың ерекше және хош иісті көрінісіне шексіз таңданып, ұзақ уақыт көзіңіздің құрышын қандырып, тамашалай аласыз!

Отырар - ең жақсы селфи алаңы

Көптеген зиярат етушілер мен туристер ортағасырлық ең керемет ғимараттардың бірі Қожа Ахмет Яссауи кесенесі орналасқан Түркістан қаласын біледі және ол жаққа үлкен қызығушылықпен барады. Бірақ көпшілікке тосын болатын жайт, Түркістанға жақын жерде, егер Шымкент жақтан шықсаңыз, оған барар жолда аса айрықша жер - ежелгі Отырар қаласына тап боласыз.

Отырарды әлі де ғалымдар мен археологтар зерттеу үстінде. Бүгінде ежелгі қаланың көптеген құрылымдары қалпына келтірілген. Бұл қала, оның ежелгі көшелерінде серуендеп, керемет фотосессиялар мен селфи жасауға рұқсат етілген еліміздегі аз ғана тарихи орындардың бірі болып табылады. Өткеннен сыр шертетін көшелерге аяқ басып, онда жүріп қазақ тарихының тамырына, ұлттық мұрамыздың тереңіне бойлап, ғажайып сезімдерге бөленеріңіз анық.

Бұл объектімен танысу үшін алдын-ала дайындалған жөн. Интернеттегі ақпаратты оқып, «Отырардың күйреуі» фильмін көруге немесе кәсіби гидпен бірге сапарға тапсырыс беруге кеңес беріледі.

Алакөлдің қара жағажайы

Егер алтын құмды жағажайлармен бұрыннан таныс болсаңыз, онда қара кремнийлі тастардың жағалауларымен танысуға уақыт келді! Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы Алакөл өзінің ерекше жағалауымен ғана емес, сонымен қатар келген қонақтарына берер емдік қасиеттерімен де мақтана алады. Қара жағажай суық тию және тері аурулары, жүйке аурулары бар адамдарды және табиғат аясында медитация жасауды жаны сүйетіндердің барлығын өзіне тартады да тұрады. Ұшудан кейін ғарышкерлердің өздері осы жерде қалпына келу курстарынан өтетінін атап өтсек, әрі қарай өзге себептерді ойлап тізбектеудің өзі артық болар еді! Бұл жерлерде сирек кездесетін құстарды қорғау мақсатында Алакөл қорығы құрылды, ал көл баурайында әйгілі күміс алабұға мекен етеді.

Егер мамыр айының басында келсеңіз, бердвотчерлер, яғни “Алакөл қанаттары” фестиваліне келетін құстарды тамашалаушылар қатарына қосыла аласыз. Бұл іс-шара кремний жағалауына тек құс тамашалаушыларын ғана емес, сонымен қатар журналистер, шығармашылық кәсіп иелерін, йога практиктері мен музыканттарды да тартады. Алакөлде демалыс маусымы осындай сұлу көрініспен басталады. Әрі қарай жадыраған жаз келіп, шомылу, мамыражай күн мен судағы ойын-сауықтың уақыты басталады, ал күзде қыркүйектің бірінші демалыс күндерінде Алакөл жағалауында тағы «Окунькөл» атты балық аулау және туристік фестивалі ұйымдастырылып, әуесқой балықшылардың алабұға балығын аулау мерекесімен жалғасады.

Әлемдегі алғашқы және ең үлкен ғарыш айлағы

Әлемдегі алғашқы және ең үлкен Байқоңыр ғарыш айлағының Қызылорда облысында орналасқанын бірі білсе, бірі біле бермейді. 2050 жылға дейін ғарыш айлағын Ресей Федерациясы жалға алды, бірақ заңды түрде ол өзінің барлық инфрақұрылымымен Қазақстанға тиесілі және сәйкесінше, қазақстандық туристік агенттіктер сізге зымырандар мен спутниктердің ұшуын тамашалау үшін ғажайып тур ұйымдастыра алады. Алғашқы рет ғарышқа ұшу орын алған жерге бару өте қызықты емес пе? Иә, ғарыш қалашығының атмосферасына орану шынымен де сезінуге тұрарлық тәжірибе!

Қазақстанның дәмі

Әрине, қазақ тағамдарының гастрономиялық дәмін елемей кету мүмкін емес. Көптеген адамдарды қазақ ас мәзірі күтпеген жерден жағымды дәмімен үйіріп алып кетері айдан анық. Сондай-ақ құтты қонақтарымыз осы тағамдар арқылы халқымыздың не жеп, не ішетіндігі жайлы да жаңа мәліметтер алады. Ал қазақ ас мәзірі пайдалы тағам түрлеріне, табиғи өнімдер және сүт өнімдеріне бай.

Ет, бауырсақ, қазы, ірімшік сияқты әйгілі қазақ тағамдарынан көптеген қалалық кафелер мен мейрамханаларда ауыз тиіп, дәмін татуға болады. Алайда, ұлттық тағамдардың дәмін этно-ауылдарда тату әлдеқайда қызықты, әрі керемет. Мұнда арнайы шақырылған этнограф мамандар қалпына келтірген рецепт бойынша әлемдегі кез келген басқа қазақ тағамдарына ұқсамайтын, аса ерекше, дәмі тіл үйірер тағам түрлерін сіздер үшін даярлап қана қоймай, олардың қалай пісірілетінін көрсете отырып, аталмыш тағамдар туралы небір аңыздар мен ерекше оқиғалар айтып, таң қалдырады. Мейманымыз осы арқылы қазақ халқының рухани мұрасы мен өткен тарихының тереңіне бойлай алады! Өткеннің өсиетінен өнеге алып, ұлттық құндылығымызға қанығады.

Ескі дәстүрлерін сақтай отырып, заманауилықтан қалыс қалмаған еліміз – сұлу да қонақжай Қазақстанға қош келдіңіз!

Қазақстанның тұмса табиғаты – саяхатшылардың елімізге деген толассыз қызығушылығының басты себебі. Әйтсе де, осы ретте сәулет мұрамыздың алар орны ерекше, маңызы орасан зор.

Сіздің назарыңызға еліміздегі таңқаларлық сәулет нысандарының үздік «жетілігін» ұсынып, құрылыс барысында табиғат тарту еткен саз, тас, ағаштан бастап, заманауи бетон, болат, шыныға дейін қолданыс тапқан бірегей ғимараттар жайлы сөз қозғаймыз.

Киіз үй

Сәулет – ұлттық мәдениет жайлы сөзсіз сөйлеп, тілсіз баяндап бере алатын асыл қазына. Ал көшпенділер мәдениеті турасында ғасырдан ғасырға сыр шертіп келетін бірегей құрылыс – киіз үй. Көшпенділер панасы өз бастауын біздің заманымызға дейінгі ХІІ ғасырдан алады. Шеңбер күмбезді қазақ киіз үйінің соңғы сипаты ХІХ ғасырдың басында толық қалыптасқан. Жылыстап жылдар өтсе де, қазақ тұрмысы танымастай өзгерсе де, киіз үй қазақстандық шаруа өмірінің таптырмас бөлігі, бұлжымас қажеттілігі болып қалыптасқан. Неге десеңіз, киіз үй - дала жағдайыдағы ең қолжетімді, оңай тасымалданып, жылдам құрылып-жиылатын, ызғарлы жел мен нөсерлі жауыннан қорғай алатын жалғыз баспана. Бар артықшылығына лайықтап, «Көшпенділер сәулетінің жауһары» деп аталған киіз үйдің құпиясы да осы көпқызметтілігінде болар.

Хан Шатыр

Қазақстан астанасы – Астана қаласының сән-салтанаты жылдан жылға артып, аса жылдам қарқынмен дамуда. Елорда келбеті «Бәйтерек», «Солтүстік шұғыла» және сырт көрінісі оттыққа ұқсайтын «Transport Tower» ғимаратымен шектелмек емес. Бүгінде ұшқыр қиялдың жемісі болған бірқатар дәулетті құрылыстар әсем астананың тартымдылығын еселеп тұр. Соның бірі – Хан Шатыр.

«Шатыр атаулының Ханы» әлемдегі ең биік шатыр ретінде Гиннес рекордтар кітабына енгізілген. Оған қоса Хан Шатыр - Орталық Азиядағы ең ірі сауда және ойын-сауық орталықтарының бірі, әрі «Forbes» журналы пікірінше әлемдегі үздік экоғимараттардың ондығына кіреді.

Биіктігі 150 метрге жететін шатыр инновациялық материалдардан жасалған. Соның нәтижесінде ғимаратқа тән жайлы микроклимат қалыптасып, «мәңгілік жаз» орныққан.

Хан Шатыр – жас астананың көп қырлы келбетінде айқын бедерленген заманауи сәулет өнерінің озық үлгісі.

Қожа Ахмет Ясауи мен Арыстан баб кесенелері

Қадір-қасиеті еленіп, ел арасында «Екінші Мекке» атанған Түркістан қаласы тарихи сәулет ескерткіштерімен танымал. Айтулы ескерткіштердің ең көрнектісі – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі. Десек те, Әзірет Сұлтан жайлы сөз болғанда, оның ұлы ұстазы Арыстан баб жайлы айтпай кете алмаймыз.

Бұл кесенелердің салыну тарихы да аса тағылымды. Алтын Орданы бағындырған Әмір Темір, ендігіде дін ғұламасын ұлықтап, зәулім кесене тұрғызуға ниеттенеді. Ясы шаһарының қақ ортасында бұрын соңды болмаған құрылыс басталады. Құрылыстың ауыр жүгін бар қала халқы жұмыла көтергенімен, адам баласының ақылына сыймайтын себептермен тұрғызылған қабырғалар қирай береді. Сонда Әзірет Сұлтан Әмір Темірдің түсіне кіріп, бірінші кезекте өз ұстазына кесене салдыруын аян етеді.

Ендігіде Арыстан баб дүниеден өткенінде, ХІІ ғасырда оның жолын жалғастырушы шәкірттерімен салынған екі бөлмелі кішігірім мазардың орнында салтанатты кесене бой көтереді. Біздің күнге дейін Әмір Темір салдырған кесене талай қирап, қайта қалпына келтірілген. 1971 жылы қала тұрғындары қаражат жинап, Арыстан баб кесенесін күйдірілген кірпіштен қайта тұрғызған. Ақсақ Темір дәуірінен оюлы бағаналар ғана қалып, көздің қарашығындай сақталып келеді.

Әзірет Сұлтан кесенесінің биіктігі 37,5 метрге тең. Құрылыс 1405 жылы аяқталған. Кесене қазақ халқының бай тарихын танып, ғасырлар тұңғиығына бойлауға мүмкіндік береді.

Киелі Түркістанға келген туристер арасында да ұлы ұстазға деген құрмет дәстүрі қалыптасқан. Қасиетті мекенге саяхат Арыстан Баб кесенесіне барып, тағзым етуден басталады.

«Қазақстан» қонақ үйі

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Алматы қаласы – қазақстандық сәулеттің тәжірибе алаңы іспеттес еді. Нәтижесінде кеңестік модернизм сипатындағы көптеген құрылыстар пайда болды. Оның айқын көрінісі – 32 жыл бойы оңтүстік астананың ең биік ғимараты болып келген, биіктігі 102 метрге жететін 25 қабатты «Қазақстан» қонақ үйі.

Сейсмикалық қауіпті аймақ саналатын Алматы аумағында 12 қабаттан биік ғимарат салуға рұқсат берілмеген. Дегенмен, құрылыстағы озық әдістер мен технологияларды қолданудың арқасында «Қазақстан» әлі күнге дейін Алматы қаласындағы жер сілкінісіне төтеп беру әлеуеті өте жоғары ғимарат болып табылады.

Төбесіне алтын тәж орнатылған ғимарат арайлы Алматының ең танымал белгісі, қаланың бетке ұстар рәмізі болып қала бермек!

Алматы қаласында ежелгі құрылыс технологиясымен, тек қана ағаштан, бірде бір шеге қағылмай салынған, төрткүл дүниеге аты шыққан діни сәулет ескерткіші орналасқан. Православиялық шіркеудің Алматы төрінде бой көтерген ордасы әлемдегі ағаштан жасалған ең биік ғимараттардың «сегіздігіне» кіреді. Шіркеудің сырт көрінісінің көркемдігі ғимараттың ішкі әсемдігімен ерекше үйлесім тапқан. Храм суреттермен, жапсырылып мәнерленген әшекейлермен безендірілген.

Шіркеу 1907 жылы ашылды. Ал 3 жыл өткеннен кейін қала қоршағанның бәрін жермен жексен еткен қуатты жер сілкісіне тап болады. Құрылыстағы бірегей технологиялардың пайдалануы шіркеу ғимаратын бұл нәубеттен де аман сақтап қалған.

Қазірде шіркеуде жүздеген христиандықтар үшін құлшылық ету жөн-жоралғылары өткізіліп, діни қызмет көрсетіледі. Әулие-Вознесенский шіркеуінің өзі Қазақстан ғана емес, бүкіләлемдік тарихи мұра ретінде мойындалды.

«Көк төбе» телемұнарасы

Кезекті алматылық сәулет кереметі – «Көк төбе». Нақты техникалық қызмет атқару мақсатында бой көтерген мұнара, көрнекті дизайны мен биіктігінің арқасында күтпеген жерден Алматының аса танымал рәміздерінің қатарына қосылды.

Телемұнараның құрылысына өз заманының бар инновациялары жұмылдырылды.

Сазды жерге орнатылған 372 метрлік мұнараның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін салмағы 45 мың тоннаны құрайтын бетонды негіз құйылды. Жалпы құрылыс салмағы 50 мың тонна екендігін ескерсек, шынымен таңқаларлық жайт екенін аңғарамыз!

Маятниктік тербелістерді бәсеңдеткіш жүйе қолданылатындықтан, телемұнара күшті желдерге оңай төтеп беріп, 10 баллдық жер сілкінісін еңсере алатын тұрақтылыққа ие.

«Көк төбе» еліміздегі ең биік құрылыстар қатарында екінші орынға жайғасқан.

Бекет ата жерасты мешіті Ақтау қаласының маңындағы Оғланды шатқалында орналасқан. Құрылыстың басты ерекшелігі – мешіттің жартас ішінде қашалып салынуы. Бұл қарапайым үңгір емес, толыққанды бірнеше бөлмеден тұратын мінәжат орны.

Мешіт қабырғалары араб және парсы жазбаларымен безендірілген.

Тақуалық өмір кешкен Бекет ата Қазақ жерінде осы тәріздес 4 сәулет ескерткішін салған. Жыл сайын бұл қасиетті жерге мыңдаған адам келіп, құлшылық жасап, ғибадат етеді.

Әлемнің қай бөлігін алып қарасақ-та, бүгінгі таңда экологиялық туризм ұлттық саябақтар мен қорықтар сияқты ерекше қорғалатын аймақтар маңында аса қарқынды дамып келеді.

Қазақстан бойынша көптен бері саяхаттаушы әрбір турист немесе тіпті, туғанынан осында тұрып жатқан адамдар да табиғаттың әсемдігі және бұл жерлердің ерекше алуан түрлілігі жайлы барлығын білмейтіндеріне күмәніміз жоқ. Оған қоса, көпшілік "дала" және «таулар» ауқымды түсініктерден басқа, еліміздің тым болмаса бірнеше көрікті жерлерін атап айта алмайды. Ал, олардың саны қандай көп!

Қазақстан шекерасын өтпей-ақ, әрбір көрікті жерді толықтай зерттеп, бақылауға бірнеше жылдай қажет болады. Мұнда барлық алты континентердің сауықтарын табуға болады: көне өркениеттің қалдықтары мен тарихи орындарына саяхаттар, көңілді курорттық демалыс, шөл және құмды барқандар бойы мен драйвті ралли, халықаралық биік таулы курорттарда қарлы серуендер немесе жаз мезгілдерінде тауларға сапарға аттану. Осының барлығын торыққан туристің де басын айналдыратын таң қаларлық көріністер сүйемелдейді.

Сонымен, бұл мақалада, ұлы суретшілердің суреттерімен теңесетін Қазақстанның он шақты бірегейлі жерлерімен таныстырамыз. Қазақ табиғатының асыл алқасындағы баға жетпес гауһар-жақұттары. Қазақстан табиғи көрікті жерлерінің моншағындағы ең жарқын інжулері туралы. Ол жерлерде өте жақсы әдемі фотосуреттер жасауға болады, сондықтан қолыңызда кез келген камераңыз болса, ол саяхат бойы жұмыстан бас көтермес.

Қазақстанның бүлінбеген табиғаты: үздік 20 аймақ

Ақмола облысы: Бурабай мен Қорғалжын

«Бурабай» мелекеттік ұлттық табиғи саябағының қайталанбас нысандары мен Қорғалжын қорығының айдын көлдері – Ақмола облысының басты табиғи көрнекті орындары ретінде танылған.

1. Бурабай – Сарыарқаны шырайландырған құтты мекен, сар даланың жүрегіндегі ғажайып шұрат. Жануарлар әлемі саналуандылығымен таң қалдырады. Мұнда оңтүстікке де, солтүстікке де бейімделген тіршілік иелерін кездестіруге болады. Ормандарда бұғы, бұлан, елік, ал дала мен орманды далада түлкілер, қарсақтар, қояндар мекендейді. Жиі болмаса да, саяхат барысында оларды да көзіңіз шалып қалуы мүмкін! Түрлі пішін мен қалыпта түзілген гранитті жартастар болса алып тастардан арнайы ойластырылып жасалған сияқты. Іс жүзінде бәрі адам баласы ат беріп, аңызбен байытқан шебер Табиғат-Ананың бірегей туындылары.

Өлкенің қазақстандық және шетелдік туристер арасында танымалдылығы заңды құбылыс. Астанамыз арқылы салынған жаңа жол Бурабайға еш алаңсыз, жайлы жетуге мүмкіндік береді. Ал көлік терезесінен ашылған керемет көріністерді тамашалай отырып, 250 км-ден сәл-пәл артық жолдың қалай аяқталғанын сезбей қаласыз!

2. Теңіз – Қорғалжын көлдер жүйесінің баға жетпес әшекейі – қызғылт қоқиқаздарды көру үшін жолдың біраз қиындықтарын еңсеруге тура келеді. Дегенмен, діттеген жеріңізге жеткенде шаршап-шалдыққаныңыз бірден басылып, бұл талпынысыңызға тұрарлық саяхат екенін аңғарасыз! Сапарыңызға жергілікті жолдарға келетін, қолайлы көлік сайлап қойсаңыз болғаны. Жол-жөнекей даланың дара жануары киелі ақбөкенмен кездесіп қалу ықтималдығы зор.

Ақтөбе облысындағы Ырғыз-Торғай қорық аймағы

3. Бетпақдалалық ақбөкендер популяциясын Ақтөбе облысындағы Ырғыз-Торғай қорық аймағында бақылап көруге болады. Атап айтқанда, Ырғыз-Торғай мемлекеттік табиғи резерваты дәл осы ақбөкен мекендейтін жерлер (қыстау, жайлау, төлдеу орындары) мен көшу бағыттарын сақтап, қалпына келтіру үшін құрылды. Бұған қоса, резерваттың маңызды міндеті ретінде сулы-батпақты жерлерді мекендейтін құстардың маусымдық көші-қон кезінде ең көп шоғырланған орындарының бірі – Ырғыз-Торғай көлдер жүйесінің бірегей сулы-батпақты алқаптары мен балықтардың уылдырық шашатын орындарын сақтау және қорғау жұмыстары айқындалған. Резерват алқаптары Халықаралық табиғатты қорғау одағының тізіміне енгізілген, су және су маңын мекендейтін құстардың көптеген түрін сақтау мақсатындағы халықаралық маңызы бар сулы-батпақты аймақ болып табылады. Өркениеттен алшақ орналасқан аталмыш аймаққа саяхат жаратылыстанушылар мен жалпы табиғатты зерттеуге қызығушылық танытатын туристер үшін естен кетпес тәжірибе болары анық!

Алматы облысы: Тау шыңдарынан бастап шөлдердің құмды шағылдарына дейін

4. Алматыға жол тартсаңыз міндетті түрде Іле-Алатауы ұлттық паркінің бір бөлігі болып табылатын Үлкен Алматы көліне баруға кеңес береміз. Көлдің жағасына қарай салынған тасжол бұл табиғат кереметін көремін деушілер санының еселеп өсуіне себеп болды. Содан да болар, кейде іздеп келген тыныштықты табу қиынға соғады. Дегенмен, бұл жағдай Үлкен Алматы көлінің сұлулығы сыйлайтын ләззаттың жанында тым мардымсыз көрінеді! Тау бөктерінде тамыры аңыздармен астасып жатқан әсем еңлікгүлдер өседі. Ал жан-жағыңызға назар салып қарасаңыз, өте сирек кездесетін имектұмсық құстарды байқайсыз.

5. Бір ғана "Алтынемел" ұлттық саябағы аумағынан Ақтау мен Қатутау таулары және атақты Айғайқұм сияқты бірегей табиғи нысандарды көруге болады. Үлкен және Кіші Қалқан шыңдарының арасында екі құмды төбе бар: оңтүстік шағыл – 150 метрге, солтүстік шағыл – 100 метрге көтеріледі. Саябақ шөлді және таулы аймақтарда орналасқан. Мұнда сүтқоректілердің 80 түрі және құстардың 260 түрі мекендейді. Алтынемелдің кең жазықтары мен тау баурайларында арқарлар, қарақұйрықтар мен құландар пана тапқан. Оған қоса, он жылдан астам уақыт бойы мұнда жоғалып бара жатқан Пржевальский жылқысы популяциясын қалпына келтіру бойынша жұмыстар жүргізілуде.

6. Түрген шатқалы – қуатты сарқырамалар мен мөлдір бұлақтардың, қылқан жапырақты және аралас ормандардың, альпілік және субальпілік шалғындардың баға жетпес қазынасы. Шатқал 44 километрге созылып, биіктігі 2560 метрге жететін Асы үстіртіне дейін жалғасады. Туристер арасында сарқырамаларға жорық жасау кең таралған. Негізгі жолдан Аюлы сарқырамасына дейінгі жаяу жүргендегі қашықтық 1 шақырымды құрайды. Осы жолдың орта тұсына жеткенде, шатқалдың қарама-қарсы беткейінде Жартасты сарқырамасы көрінеді. Сарқырамаларға жаяу жетіп, сапарды әрі қарай Түрген өзенінің бойымен көлікпен жалғастыруға болады, Батан ауылына апаратын тас жол салынған. Тас жол аяқталған сәтте, алда Асы үстірті күтіп тұрғанын біліңіз! Бұралаң тау жолымен ұзақ көтерілуге тура келеді. Есесіне, кейін шығысқа, Бартоғай су қоймасына қарай 40 шақырымға созылған, кей тұста ені 15 км жететін жайлаудың ғажайып көрінісін тамашалай аласыз. Жер-жерде орналасқан шопандардың тұрақтарына қонақ болып, хош иісті шайдан дәм татуыңызға да болады.

7. Көлсай көлдері теңіз деңгейінен 1818, 2252 және 2850 метр биіктікте "Көлсай көлдері" ұлттық саябағының аумағында орналасқан. Қайыңды көлі Көлсай көлдерінің шығысына қарай 12 шақырым қашықта орналасқан, ұзындығы 400 метрге созылып жатыр. Бір жексенбілік сапарда Төменгі Көлсай және Қайыңды көлдеріне барып үлгеруге болады. Жоғарғы Көлсай (үшінші көл) екіншісінен 4 шақырым шалғай және 600 метрге жоғары орналасқан, оған көтерілу үшін көп уақыт пен жақсы физикалық дайындық қажет. Көлсай – жаяу және атты жорықтар, тау велосипедтерімен саяхаттау үшін тамаша орын.

Қайыңды көлі жүз жыл бұрын шатқалды қоршап тұрған табиғи бөгет ретінде қалыптасып қалған тау жыныстарының ауқымды қопарылысы нәтижесінде пайда болды. Су бетінен шығып тұрған шыршалардың құрғақ діңгектері көлді қорғаушы қарауыл сыңайлы. Көл жан-жағынан тасты тау беткейлері мен биік жартастармен қоршалған. Одан жоғарырақта жартасты тығырыққа ұшырасуға болады, сол себепті көлге көлікпен жетудің жалғыз ғана жолы бар.

8. Шарын шатқалы – Алматы облысындағы ең қызықты табиғи нысандардың бірі. Шатқал шөгінді жыныстардан тұрады, олардың жасы шамамен 12 миллион жыл! Күн ұясына батар сәтте шатқал қабырғалары таңқаларлық реңктерге боялады. Туристердің ең көп баратын жері - "Қорғандар аңғары". Шарын шатқалы Солтүстік Америкадағы Колорадоның үлкен шатқалына (Grand Canyon) ұқсас келеді. Шарын американдық егізінен кішірек, десек те «Қорғандар аңғары» өзіне ғана тән қайталанбас сұлулығымен ерекшеленеді. Сондай-ақ, реликті шаған тоғайы сақталған «Темірлік», «Айлы алқап» және «Құртоғай» шатқалдарының керемет көріністерінен құр қалмауға кеңес береміз.

9. Солтүстік жарты шардағы ең қиыр жетімыңдық шың – Хан Тәңірінің етегінде орналасқан Баянқол өзенінің алқабы альпинистер арасында бұрыннан белгілі. Оның бірден бір себебі - Хан Тәңірінің атағы дүние жүзіне жария брэнд болуында. Кәсіби спортқа алыс-жақын адамдардың барлығы да бұл жерден жанына жақын дүние таба алады. Содан да болар, «Ханның» тартылыс күші альпинистерден бөлек тау туристерін де ешқашан шет қалдырмаған. Жыл сайын бірнеше жүздеген адам Теріскей Алатауы арқылы түрлі күрделілік дәрежесіндегі жорықтар жасайды. Мұнда табиғи мекендеу аймағындағы бұғы, арқар, тауешкі сияқты жабайы жануарларды кездестірудің бірегей мүмкіндігі туындайды. Сәті түссе айбарлы барысты көріп қалу да ғажап емес! Баянқол шатқалының ұзындығы, бастауынан Текес алқабына дейінгі аралықта, 70 шақырымды құрайды. Аттас өзен Сарыжаз жотасынының Баянқол және Батыс, Мәрмәр қабырғаның ірі мұздықтарынан бастау алып, Теріскей Алатауы жотасы мен Орталық Тянь-Шаньды бөліп жатыр. Баянқол алқабы нағыз қазақи жайлаудың қанат жайған орны, мұнда әр келген қонақты ерекше ілтипатпен қарсы алады!

10. Саяхатшылардың патша көңілін жаулай алған Алматы облысының кезекті табиғат кереметі – Жетісу Алатауындағы Қора шатқалында орналасқан, Орталық Азияның ең биік сарқырамасы деп танылған – Бұрқан-Бұлақ сарқырамасы. Оның құрамындағы көзге көрінетін сарқырамаларының орташа биіктігі шамамен 112 метр. Таңдану оңай болғанымен, бұл тамашаға жету оңай емес: қазіргі таңда жол талғамайтын көлікпен, Қапал асуы арқылы ғана мүмкін. Әрмен қарай шатқал түбімен сарқырамаға дейін қара жолмен 12 шақырым жүріп өтсеңіз болғаны. Бұрқан-Бұлаққа саяхат жасау бақыты бұйырып жатса, жолдың еш қиындығына мойымай, қызықты да әсерлі сәттерге толы оқиғаларды олжалап қайтарыңызға сенімдіміз!

Шығыс Қазақстан облысы: Алтай құпиялары

11. Мұзтау шыңы – Қазақ Алтайының ең жарқын бөлігі, өр Алтайдың ғана емес, бар Сібірдің ең биік нүктесі. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі саяхатшылар, ғалымдар, эзотериктер мен альпинистер осынау екібасты шыңға бағзы замандардан-ақ үлкен қызығушылықтарын танытып келеді. Мұзтау дұрыс емес пирамида пішініндегі Батыс (4435 м) және Шығыс (4506 м) шыңдардан құралған, екеуінің арасында биіктігі 4000 метрге төмендейтін «Мұзтау ертоқымы» еңісі орналасқан. Орыс ізашарлары қар құрсауындағы шыңды алғашында «Белуха» деп атаған екен. Бүгінде Мұзтаудың бауырайына сан түрлі жаяу, атты, тіпті тікұшақ жорықтары ұйымдастырылып жүр.

12. Катонқарағай ұлттық саябағының сарқырамалары мен көлдері.

Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы - еліміздегі ең ірі ерекше қорғалатын табиғи аймақ. Саябақ экожүйесі қалалық өркениеттен шалғай, адам аяғы жете қоймаған жерде орналасқандықтан, бастапқы қаз қалпын сақтап қалған. Алтай таулары батпақтар, ормандар, шабындықтар мен тундралар секілді жер бедерінің түрлі көріністерін қамтиды. Саябақтың басты игілігі – биіктігі 50 метрден жоғары Шығыс Қазақстандағы ең ірі сарқырама – Көккөл. Мұзтауға жақын маңда орналасқан сарқырамаға жаяу немесе салт атты ғана жетуге болады. Берел мұздығына апарар туристік соқпақ та саяхатшылар арасында кең танымалдылыққа ие. Язевое сарқырамасы Көккөлмен салыстырғанда кішірек болғанымен, оның барқыт мүк басқан жартасты жағалауы мен қоршаған көркем көріністері сізді бейжай қалдырмасы анық. Оған қоса, ерте заманнан Катон-Қарағай өлкесі емдік бұлақтары мен тұнық көлдері арқасында баршаға белгілі. Көбісінің көлемі бір шаршы метрден аспайтын шағын көлдердің ұзын саны 400-ге жетеді! Ішіндегі ең ірісі Бұқтырма өзенінің бастауында, орманның жоғарғы шегінде орналасқан Бұқтырма көлі. Үлкен Рахман көлі де жақын маңда. Листвяга жотасында бұлардан өзге үш ірі айдын: Қаракөл (Язевое), Черновое, Маралды көлдері бар. Бұл суларда аққайраң мен қарауыз балықтары көп кездеседі.

13. Шығыс Қазақстан облысының тағы бір көрікті жері – Марқакөл көлі. Көл өзі аттас қорық аумағында, оңтүстігіндегі Азутау және солтүстігіндегі Күршім жоталары арасында орналасқан. Ауданы 455 шаршы шақырымды құрайды! Көлге көптеген шағын өзендер мен бұлақтар құйып, жалғыз Қалжыр өзені ағып шығады. Марқакөлге де жету оңай емес: үлкен қашықтық пен жайлы жолдың болмауы көлге жетер жолды нағыз шытырман оқиғаға айналдырады. Десек те, бұл - керемет көріністерге тұрарлық сапар болмақ! Марқакөлдің суы өте мөлдір, тұщы әрі жұмсақ. Түсі жасыл-көгілдір, тұнықтығы 4-7 метр. Марқакөлде ақсерке тұқымдас майқан балық тіршілік етеді.

14. Батыс Алтай қорығы. Батыс Алтайдың тау сілемдері елімізден шет аймақтарда да кеңінен танымал. Әлемдік танымалдылық ауданның негізгі үш жотасы: Көксу, Иванов және Қоржынтау тоғысындағы жұрнақ-таулар арқасында келген. Ғажайып көріністерді көз алдыңызға келтіретін бұл жер - халық арасында "Тас ертегі" деп аталып кеткен. "Ертегі" шыңы (2179 м) етегіндегі 16 шаршы шақырым ауданды қамтып жатқан алаңда биіктігі 35 метрге дейін жететін ерекше пішін-қалыптағы тау жұрнақтары бой түзеген. Көбісінің өз атауы бар: Ақсақалдар кеңесі, Батырлар, Бақылаушы және т.с.с. Тау-тастан бөлек, Батыс Алтай өңірінің тағы бір аса тартымды қыры - биіктаулы көлдер. Кедровое көлі солардың ішіндегі ең көркемі. Мұндағы тауаралық қазаншұңқырда Батыс Алтайдағы ең биіктаулы Гульбище батпағы орналасқан (ұзындығы 6 шақырым, ені 2 шақырым). Бұл жер - бұлан, елік, бұғылардың жазғы тұрағы болып табылады. Бір сөзбен айтқанда, Алтайдың бай жануарлар әлемін құмарыңыз қанғанша тамашалап, әсерлі фотосуреттер жасай аласыз! Керек десеңіз, Қара Үбі өзені алабында, Ляминый Белок төбесінің баурайында арнайы шолу алаңдары жабдықталған. Қауіпсіз арақашықтықтан, 3-4 метрлік биіктіктен Алтай тағыларының тіршілігін бақылауға керемет жағдай жасалған!

15. Қиын-Керіш алқабы. Лаулаған жалындай болған Қиын-Керіштің қызыл-ала жартас-құздары адам қиялына сыймайтын таңғажайып көріністерді сыйлайды. Осы уақытқа дейін саяхатшылар мұнда ежелгі омыртқалы жануарлардың (мүйізтұмсық, тасбақала) сүйектерін кезіктіріп келеді. Алаулаған алқаптың заманауи тіршілігі де зерттеушілер үшін аса қызық. Сол қызығушылықтың негізінде Қиын-Керіште өткізілетін ғылыми экспедициялардың да саны жыл сайын артып келеді. Өте ыстық ауа-райы мен табиғи су көздерінің болмауы бұл жерде байқалатын өзгеғаламшарлық сарынды одан да бетер айқындай түсетіндей. 

Карағанды облысы: Қарқаралы тау алабы

Бүгінгі таңда коронавирустық инфекция індетінің белең алуы жаһандық тұрақтылық пен өміріміздің барлық саласындағы қалыптасқан қатынастардың беріктігіне аса күрделі сынақ болып тұр. Індетпен байланысты жағдай әлемдік туристік нарықтың жұмысына елеулі өзгерістер енгізіп, дамудың жаңа ережелерін бекітуде. Тынысы тарылып, аясы шектелген саяхат саласының құлдырауын болдырмау үшін індет салдарының кері әсерін төмендетуге қауқарлы өзіндік бағыт-бағдарымызды айқындап, сол бойынша әрекет етуіміз шарт. Туристік өнім құраудың ғасырлар бойы еш түрленбеген тәртібі «әлеуметтік қашықтықты сақтау» сияқты өмірлік маңызы бар талаптармен толығып келеді. Ел аумағының кеңдігі, халық тығыздығының төмендігі, табиғи саябақтардың көптігі сияқты көрсеткіштерді негізге алатын болсақ, Қазақстан – көпшіліктен шалғай, оңаша саяхаттаудың таптырмас мекені екенін аңғарамыз. Соның негізінде еліміздегі әлеуметтік қашықтықты сақтау қатаң қадағаланар талап емес, еш жасандылығы жоқ қалыпты құбылыс – Табиғи әлеуметтік қашықтықты сақтау деп қабылданады.

Алтай мен Атыраудың арасындағы ұлан-байтақ далада қанат жайған еліміздің әр бұрышы өзінше тартымды. Әр аймақ өзіне ғана тиесілі жеке фототур ұйымдастыруға әбден лайық. Суреттермен әрленген саяхатыңыздағы жадыңызға сақталар сәттер мен көрнекті орындардың көп болуы қоржыныңыздағы уақытқа ғана тәуелді.

Қазақстандағы саяхат. Жаһандық өзгерістермен айқындалған мүмкіндіктер

Оңаша саяхаттау - жаһандық індет бекітіп берген жаңа тренд. Қалыптасқан жағдайда Қазақстан ұсынар игіліктері қандай? Осы мақаламызда ой өрбітейік.

Соңғы жылдары әлемдік туризм картасында еліміз эко-дестинация ретінде жиі белгіленіп жүр. Қазақстанның экотуризм бойынша рейтингтерде бой көрсетуі де соған дәлел. Мысалы, ағымдағы жылдың басында Британдық бэкпекерлер қоғамы белсенді эко-саяхатқа әуес туристер үшін 2020 жылы «must visit» тізімінде Қазақстанды «үздік бестікке» жайғастырды, беделді Gulf News баспасы мәлімдеуінше Үлкен Алматы көлі БАӘ тұрғындары үшін «Үздік-5 дестинация» қатарына кіреді. Қазақстанның бұл аталғаннан бөлек табиғи байлық, игілігі өте көп. Ұлы Дала жерінде 13 ұлттық саябақ, 10 қорық, 6 табиғи резерват, 50 қаумал, 5 қорықтық аймақ, 79 табиғи ескерткіш орналасқан. Елдегі ерекше қорғауға алынған табиғи аймақтардың жалпы ауданы республика жерінің 9%-ын алып жатыр. Салыстырмалы түрде айтатын болсақ, бұл жерге толықтай Ұлыбритания сыйып кетер еді.

Экологиялық туристік өнім жайлы сөз болғанда, оның басты құраушы бөлігі – түрлі табиғи және климаттық жағдайлардағы белсенді демалыс екенін мойындау керек. Бір ғана елді, не бір ғана аймақты таңдай отырып, Қазақстанға келген турист қысқа уақыт аралығында әр жыл мезгілін толық сезіне алады. Еліміздің оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігіндегі асқар таулары мен алып өзендері жайлы климатпен үйлескен Алматы, Шығыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстарында жоғарыда аталған сипатқа сай бірегей турлар белсенді түрде ұсынылады.

Ұлы дала – ежелден-ақ қайсар жиһанкездер ұмтылған тылсым мекен. Көне тарихтың мәңгілік мөріндей болған Қазақстанның оңтүстігі Ұлы Жібек жолы мен көшпенділер өмірінің мән-жайы жайлы сыр шертеді. 

Осы сияқты тамақтану салты, тазалық сақтау әдебі, жеті атаға дейін қан араластырмау сияқты жетіп, артылатын тағылымды әдет-ғұрыптарымыз қашанда ұрпаққа жол көрсетер темірқазық болмақ. Сол үшін де, ұлттық сана – қазіргі таңда негізгі екпін түсіруімізді қажет ететін қайталанбас туристік өнім болып табылады.Ұлы Жібек жолы бойымен саяхаттап жүріп, туристер Марко Полоның ізін жалғап, 2000-жылдық тарихы бар Тараздың тағылымынан хабардар болып, түркі әлемінің бесігі – Түркістанның тамашасын танып, рухани байлыққа кенеле алады. Бағдар б ойында түрлі көрнекті нысандар тізілген, оның ішінде: бірде-бір шеге қағылмай тұрғызылған Жаркент мешіті, будда ғибадатханалары, сәулетті кесенелер, қызғалдақтармен құлпырған алқаптар және көне Отырар қалашығының қалпына келтірілген бөлігі бар. Қайсыбірі болмасын ұмытылмас естеліктер сыйлап, керемет фотосуреттер жасауға мүмкіндік береді. Атамұрамыз болған көшпенділер мәдениетінің тұңғиығына үңілетін болсақ, бүгінгі таңда бар әлем бас қатырып отырған жауапсыз сауалдардың шешімін табуымыз ғажап емес. Көшпенділердің дәстүрлі сәлемдесуінің өзі әлеуметтік қашықтықты сақтай отырып ізет білдірудің керемет үлгісі.

Қазақстан Ұлы Жібек жолын жаңғыртып, саяхат жасаудың теңдессіз орны екені сөзсіз. Ну ормандар, көкпен таласқан шыңдар, айдыны айнадай көлдерге қоса, туристер Алматы облысындағы Қайыңды көліне, Маңғыстаудағы өзге ғаламшарлық көріністерді бейнелейтін Бозжыра, Тұзбайыр, Торыш, Айрақты жерлеріне, Марс ғаламшарының Жердегі жұрнағы – шығыстағы Қиынкеріш шатқалына, орталықтағы Ақжар тауларына саяхат жасай алады. Ғарышқа бір елі жақындағысы келген ізденімпаз туристер Байқоңырға барып қанағаттанары анық.

Өткен жылдар тәжірибесі анықтап бергендей, әлемдік дағдарыс – озық ой мен жаңалықтарға жол ашып, қалыптасқан жарамды-жарамсыз құрылымдарды сұрыптайтын құбылыс. Осы сын сағатта этникалық және экологиялық туризмге баса назар салуымыз індеттен кейінгі кезеңде туризмді дамытудың сәтті үлгісіне айналып, болашақта отандық туризм саласын ілгерілетуге мықты серпін береді.

Егер байтақ еліміз бойынша саяхатыңызды арайлы Алматыдан бастайтын болсаңыз, дәл сол сәттен сізді бар Оңтүстік құшақ жая қарсы алғандай сезімге бөленесіз. Себебі бұл шаһар Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстарына жол ашады. Көне сәулет ескерткіштері мен заманауи ғимараттар, Тянь-Шань таулары, өзен-көлдер, дала мен шөл. Бәрі бар! Фотонысандар санынан да Оңтүстік өңірдің аңызға айналған жомарттығы айқын көрініс тапса керек!

Тек аңдамай фотосаяхатыңыздың бар уақытын Алматыда өткізіп алмасаңыз игі. Себебі бұл әсем қаланың әр көшесінің өзіндік еліктірер күші мен келген жанды оңайлықпен жібере қоймайтын тылсым тартылысы бар. Әр шаршы метрі – шабыт шоғырланып, оқиғалар тоғысқан бөлек әлем. Мәселен, 28-қаһарман-панфиловшы атына берілген саябақ пен Максим Горький атындағы Орталық мәдениет және демалыс саябағының соқпақтарымен немесе Мұқан Төлебаев көшесінің бойымен серуендеп жүріп, әр адымыңызда назарыңызға лайық дүние табасыз. Верный (Ресей империясы кезіндегі Алматы атауы) кезеңінен естелік болып қалған көпестердің үйлері де қаз қалпында сақталып, өткеннен сыр шертіп тұр. Ал күн ұясына батқан мезетте Көк Төбеге көтерілсеңіз, тұла бойыңызды баурап алар қала көрінісіне куә боласыз. Оған қоса, «Шымбұлақ» тау-шаңғы кешеніне барып, кез келген тау бағдарымен жүріп өтсеңіз, Үлкен Алматы, Көлсай мен Қайыңды көлдеріне аттанып, Шарын шатқалын шарлап шықсаңыз, ұмытылмас әсер алып, сол керемет әсерді ұмыттырмас фотосуреттер жасайтыныңыз даусыз.

Аты айтып тұрғанындай, Қайыңды маңы қайың ағашқа бай. Десек те, бұл жердің басты ерекшелігі қайыңда емес, тау аңғарындағы су басқан шыршаларда. Айдынның қорғаушылары іспеттес бұл шыршалар да сіздің фото-топтамаңыздың сәнін келтіреді.

Шарын шатқалының өзгеғаламшарлық көріністері мен құздарға түскен сан ғасырлық өрнектері де әлемнің әр түкпіріндегі фотосаяхатшыларды еліктіріп, Ұлы Дала елін көруге деген ұмтылыстарының басты себептерінің бірі ретінде қалыптасқан. Мұндағындай шаған алқабын Шарыннан бөлек Канадада ғана кездестіруге болады.

Бұдан алдын Алматыда болсаңыз, Түркістан мен Жамбыл облыстарындағы экскурсияңыздың бастапқы нүктесі ретінде Шымкент қаласын таңдаған дұрыс. Шырайлы Шымкентке кемеден өзге көліктің барлық құралымен жете аласыз.

Қала аумағындағы экскурсиялық бағдарламаңызға дендропарк, Арбат, орталығы Металлургтер сарайы болатын, Лениннің алып мүсіні қойылған саябағы бар, сталиндік мәнердегі үйлер салынған ретро-аудан сияқты ерекше нысандарды қосуды ұмыт қалдырмаңыз.

Шымкенттен көне Отырар мен руханиятымыздың бесігі болған Түркістанға оңай жете аласыз. Қызылорда облысына апарар жолда ортағасырлық Сауран шаһарын елемей өтпеңіз. Барлығы да қайталанбас суреттер жасырылған тарихи орындар.

Шымкенттен төменіректе сізді табиғат тамашасы күтіп тұр. Ақсу-Жабағылы қорығы мен Сайрам-Өгем табиғи саябағы Тянь-Шаньның тұмса табиғатын танытады. Аталған екеуінің қайсысын таңдасаңыз да, атты серуен ұйымдастырып, Табиғат-Анамен етене жақындасу үшін бар жағдай жасалған.

Шығыстың шынары - Мұзтау

Шығыс Қазақстан облысының әкімшілік орталығы – Өскемен. Туристік бағдарлардың көп бөлігі дәл осы қаладан бастау алады. Шығыстың бас шаһарында сәулет-құрылысы бірегей діни орындар, еліміздегі ең көне вокзалдардың бірі, салынуы ХІХ ғасыр соңы – ХХ ғасыр басына сәйкес келетін басқа да құнды тарихи құрылыстар сақталған.

Катон-Қарағай ұлттық саябағы аумағындағы фотосаяхат шытырман оқиғаларға толы болары анық. Оның аймағында Алтайдың алтын тәжі – Мұзтау шыңы орналасқан. Ғаламдағы ең сұлу таулардың бірі ретінде танылған қос шыңды Ұмай-Ананың қасиетті мекені деп те топшылайды. Сонымен қатар Катон-Қарағайдың қуатты сарқырамалары, таудан бастау алған мөлдір бұлақтары, өзге өңірлерде кездеспейтін бұғы шаруашылықтары баршаға жақсы мәлім.

Қазақ даласын жырға бөлеп, күймен тербеген ғашықтық дастандар өте көп. Соның бірегейі батыр Қозы-Көрпеш пен Баян-Сұлудың аңызға айналған махаббаты жайлы сыр шертеді. Шығыс Қазақстандағы Аягөз жері – толассыз ғасырлардан бізге жеткен қос ғашықтың асыл сезіміне куә болған мекен. Х ғасырдың тарихи сәулет мұрасы болған Қозы-Көрпеш-Баян-Сұлу мазары Аягөз өзенінің оң жағалауындағы Таңсық ауылына жақын маңда орналасқан. Бүгінде, бұл киелі орынға апарар жайлы жол да салынған.

Батыс Қазақстан

Батыс Қазақстанға біріктірілген Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе облыстары Жер ғаламшарының өзге ешбір жерінен кездеспейтін көріністерге ие.

Қарт Каспийдің бойындағы Ақтау мен Атырау қалалары көркем жағалау, сауда порттары, ұшы-қиыры көрінбейтін көк айдынымен жадыңызда сақталады.

Еліміздің басты орталықтарынан алшақ аймақта Үстірт қорығы, ежелгі Алта, Кетік, Сарташ қалашықтары орналасқан. Мұның бәрі бір төбе. Қасиетті Шерқала тауы – бір төбе. Фотокамераңыз әрдайым даяр болуы керек! Батыста кең таралған жерасты мешіттері де өзінше сәулет ғажайыбы. Арасындағы ең танымалдары Бекет ата мен Шақпақ ата мешіттері. Мұсылмандар үшін түркі әлемі кеңістігінде орналасқан ең киелі орын Қожа Ахмет Ясауи кесенесі десек, бұл орайда Бекет ата мешітінің де маңызы өте жоғары екенін атап өтуіміз керек.

Сарыарқа және Орталық Қазақстан

Орталық Қазақстан аймағы аққу мен тырна сияқты әсем құстар паналайтын су айдындарына бай. Сарыарқаның кең жазығы мен араласпайтын ащы-тұщы сулы Балқаш көлі бірден көңіліңізді жаулап, фототоптамаңыздан лайықты орын алары сөзсіз. Биіктікті аңсаған болсаңыз, түрлі-түсті Ақжар тауларына, жартасты Бектау ата жотасына немесе көркем Қарқаралы аймағына жол бастауға болады.

Қазақстан табиғаты көз тартар жерлерге де, қайталанбас сәулет нысандарына де, тарихи ескерткіштерге де, мұражайлар мен діни орындарға да бірдей бай. Қазақ жерінің қай аймағына жол тартсаңыз да, «міндетті түрде ораламын» деген оймен қоштасатын боласыз! Алған әсерлеріңіз сізді жаңа саяхаттарға шабыттандырып, жаныңыздағы «көшпенділік рухын» жаңғыртады!

Жоғары технологиялар өркендеп тұрған заманда, әрбір серуенімізді фотосаяхат деп қабылдасақ жаңылыспаймыз. Әр басымыздан кешкен оқиға, әр қызықты сәт бірде сізге ғана мәлім болса, әп сәтте ол жайлы бар әлем хабардар болады. Фотосаяхатшының басты үш «қаруына»:смартфон, фотоаппарат, ғаламторға ие болсаңыз жеткілікті.

Ал егер күннің батысы мен таңның атысын сағатсыз сезетін, ең сәтті түсірілім нүктелерін анықтап беретін кәсіби фотографтармен бірге фотосаяхат жасағыңыз келсе, еліміздің туристік агенттіктеріне жүгінуге кеңес береміз. Қазақстанның кез-келген аймағына ұйымдастырылған саяхатыңызда гид-фотограф өзіңізге серік болады.

Белсенді демалыс, таулы бағдарлар, атты турлар, көне тарихи орындарға сапарлар туристерді қаншалықты тамсандырса – курорттық демалыс әрқашан да ең танымалы және ең талап етілгені болып қалады. Себебі, бәріміз де жағалауда жатып демалғанды, жылы мөлдір суда жүзуді, жағажайда жатып, сергіткіш коктейль бокалымен батып жатқан күн бейнесін тамашалауды немесе массаж жасатуды, шипалы саз ванналарына шомылуды,ғажайып қасиеті бар бұлақта шомылуды жақсы көреміз. Бұл еліктіргіш суретті елестетіп көрдіңіз бе? 

Климат жағдайының жайлылығы, бірегей минералды қайнарлар мен шипалы балшық көздерінің көптігі, көрген сәтте көңілді баурап алар қайталанбас көріністер... Осындай, тізбектей берсең таусылмайтын себептер Қазақстанның әр өңірінде емдік-сауықтыру туризмін дамытып, курорттар мен санаторийлер санын арттыруға керемет мүмкіндіктер беруде.

Бүгінгі таңда COVID-19 коронавирус инфекциясының алдын алу және сырқаттанғаннан кейінгі денсаулықты қалыпқа келтіру мәселесі бүкіл әлемді алаңдатып отырған өзекті тақырыптың бірі.

Коронавирус науқастың ағзасын толықтай дерлік зақымдайды. Сол себепті реабилитация бағдарламасын құрастыру барысында демалушының алдын ала медициналық тексерістен өтіп, жеке өзіне арналып жасалған жоспармен ем қабылдауы аса маңызды. Ал аталмыш ауруды болдырмаудың ең абзал жолы – иммунитетті нығайту екеніне сіз де келісесіз деп ойлаймыз.

Қазақстанда курорттық демалысқа арналған үздік орындар

Бурабай

Тағы да біздің сүйікті Бурабайымыз шыңдардың үстіне шығуда. Себебі, бұл орын шаршаған турист үшін шынайы оазис: мұнда бүтіндей 14 кристалды-таза көлдер бар, олардың көбісі ғажайып әсерлері бар минералды суларымен және емдік қасиеті бар балшықтарымен әйгілі. Түрлі демалыс үйлердің, шипажайлардың және турбазалардың негізгі жиынтығы екі үлкен көлдердің – Бурабаймен Шортанды – бойларында жайғасқан. Олардың әрқайсысы биік жартасты таулармен және қылқан жапырақты ормандармен қоршалған, осының арқасында мұндағы ауа қылқан, шөптер мен гүлдердің және балдың араласқан хош иісімен толтырылған.

Көлдерде маусым басынан бастап шомылуға болады, ауа температурасы көлдің су бетін жақсы ысытып 29 градусқа жеткізеді. Олардың көбісі тұп-тұнық суық бұлақтарды және тау өзендерін қоректендіретіндіктен, мұндағы су жақсы сергітеді. Мазмұнды курорттық демалыстан басқа, мұнда ұлттық қазақ өзгешеліктермен рахаттануға болады: көшпелі рухтарын сіңірген көп емес дәмханалар және мейрамханалардың кездестіруге болады. Ол жерлерде, негізінен, арнайы қазақ тағамдары ұсынылады: көкөністер қосылған жұмсақ жас қойдың еті, жылқы еті (сүрленген немесе қазы түрінде), бешбармақ, майлы айран, ең дәмді шелпектер, бауырсақтар, сүтті немесе қаймақ қосылған хош иісті шәй. Көп жүруді ұнатпайтын, қарапайым суға түсіп демалуды сүйетін жандар үшін нағыз жәннаттың өзі.

Сарыағаш

Сарыағаш - бұл өз денсаулығына қамқорлық жасағысы келетін туристерге арналған шынайы бальнеологиялық жұмақ. Ол Өзбекстанмен шекаралас жерде орналасқан, сондықтан бұл оның ауа-райына қатты әсер етеді - жаз мезгілдерінде өте ыстық, сол үшін қолайлы уақыттар – мамырдан маусымға дейін және қыркүйектен қарашаға дейін. Дегенмен, аптап және құрғақ ауа да – адам организміне емдік әсерінің бөлігі болып табылады, әсіресе тері аурулары,артрит, орталық жүйке жүйесінің бұзылулары кезінде. Әрине, Сарыағаштың інжуі –мүшелердің әртүрлі жүйелеріндегі қабыну үдерістерін, жараларды және т.б қамтитын жүздеген түрлі ауруларына қарсы алдын ала емдеудің керемет амалы болып саналатын минералды көздер болып табылады. Мұнда демалуға келгенде, бұл жердің сізге ұнайтынына күмәніңіз болмасын! Шипажайларда қонақтарды келесілер күтуде:

Жабдықталған жайлы нөмерлерде тұру, оған толығымен тамақтандыру да қосылған. Жергілікті шипажайлар мен емдеу орталықтары ұсынатын тағамдардың көбісі бірыңғай диеталық және ешбір майлы, қуырылған және пайдалы емес тағамдарды қамтымайды.

Сіздің денсаулық күйіңізге сай арнаулы емдеу-сауықтыру бағдарламасы жасалады (ең негізгілері – минералды ванналар, орау, емдік массаж, Шарко душы, бауырды тазалау және тағы басқалары).

Әрине, сізді ДТ (дұрыс тамақтану) бойынша тамақтануға ешкім де мәжбүрлемейді, жергілікті дәмханаларға барып өз есебіңізге тамақтана аласыз. Тамақтар мұнда өте дәмді, ұлттық қазақ және өзбек тағамдарының дәмдерін татуға болады.

Шипажайлардың жеке аумақтарында бассейн және жаттығу залдары да бар. Бұл жерден денсаулығыңызды максималды жақсартып кетуіңіз үшін барлық жағдайлар жасалған.

Шипажайлардың саны мұнда көп, ал қымбаттары тек жаңа ашылғандықтарымен ерекшеленеді, ол жерлерде адамдар көп емес, бірақ ойын-сауықтар көбіректеу. Бірақ, барлық жерлерде де мән-жайы бір – сіз курорттарға демалып, емделуге бара жатырсыз және мұны кез келген шипажайда және кез келген мөлшерде ала аласыз. Өзіңіздің талғамыңызға сай кез келгенін таңдапалып, нөмірлерді брондаңыз. Міндетті түрде туроператормен тасымалдау мүмкіндігін және қалаға жетудің қолайлы амалдарын талқылаңыз – сізге бәрі де түсіндіріп беріледі.

Алакөл

Алакөл... Бұл, тіпті, көл де емес, нағыз теңіздің өзі, өйткені белгілі орындардан қарама-қарсы жағалауларды көре алмайсыз және оның тереңдігі де қомақты – 54 метрге дейін. Көл қазақстандықтар үшін ерекше тосын-сый деп те айтуға болады, себебі мұндай көмір тәріздес қап-қара құмы және жағалау зонасы ерекше көлді ешқайдан да таба алмайсыздар. Оған тағы көлдің сүтті түстен қою көк түске өзгеруін қосып қойып, Алакөлдің болжалды суретін ала аласыз. Алайда шындық сіздің қиялдарыңыздан анағұрлым көркем, мұнда келген соң жергілікті тұрғындардың Түркия немесе Мысырға демалуға барудың орнына осындағыт урбазаларда демалыстарды өткізуді неліктен жақтайтындарын түсінесіздер. Адамдар мұнда пайдалы мен жайлыны байланыстыра тәнімен, жанымен және санасымен де демалады. Көлді қоректендіретін түрлі жер асты бұлақтардың арқасында су хлорға, бромға және радонға бай екені назар аударарлық, ол демалушылардың денсаулығына өте пайдалы әсер етеді. Су тері ауруларынан емдейді және де құздамалық артриттің дамуын баяулатады.

Көл Алматы және Шығыс Қазақстан облысының шекараларында орналасқандықтан оны шартты түрде екі оңтүстік және шығыс жағалауларына бөледі. Алматы жақтан мұнда демалысқа аттанғанда қонақ үйді немесе демалу базасын Ақшы немесе Көктума сияқты бірнеше ауылдарда таңдауыңызға болады. Иә, Ақшы Көктумамен салыстырғанда, біраз қымбатырақ шығар, алайда оның сапасы да жоғары:

• Ауыл туристік зона мәртебесіне ие
• Жергілікті жағажайлар таза және кеңдеу

Мұнда қолайлылықтың барлығы, үшреттік тамақтандыру және көптеген сауықтыру қосымшалары бар керемет демалыс зоналардың саны көп.

Мұндағы адам басына келетін бағалар 6000 теңгеден басталады, бірақ ол жақтары таза, жайлы және өте қолайлы. Қаражатыңызды экономдағыңыз келсе, сізді Көктумаға, мүмкін, тіпті ресми түрдегі демалыс зоналарына емес, қарапайым бір үйдегі бөлмеге жайғастырады. Басқалары, тіпті, «жабайы» демалысты да таңдайды.

Егер сізге оңтүстік жағалауға жету ыңғайлы болмаса, уайымдамаңыз – шығыс жағы мүлде кем түспейді. Сол жаңартаудық жұмыр тастар, шұбар ала сулар және теңіз тұзының хош иісі сезілетін таза ауа. Сонымен бірге, шипажайларға келіп денсаулықтарын жақсарту мақсатында көптеген туристер дәл осы жерлерге келеді. Туристік инфрақұрылым мұнда тездамып жатыр, сондықтан мұнда таңдауға болатын қонақ үйлердің, пансионаттардың және демалыс үйлердің саны көп, қолайлылық, емдік шаралардың жиыны және сауықтырудың түрлі деңгейлеріндегі шамамен 30 шақтысы бар.

Шығыс қазақстандық SPA: радондық бұлақтар және панталы емханалар

Сонымен, Алакөлдің шексіз минералды суларынан біз SPA-демалыстың басқа түріне өтеміз. Радонды бұлақтарда шомылу және Рахман қайнарларындағы шипажайларда емдік шараларды өту. Аты аңызға айналған «Рахман қайнары» шипажайы орналасқан мекеннің және басқа бальнеологиялық курорттардың сұлулығын ескермейміз де. Елестетіп көріңізші– Алтай тауларының жүрегі, ормандар, алыс емес жерде әлемнің ең биік шыңдарының бірі – бой көтеріп түрған үшбасты Мұзтау тауы.

Жалпы айтқанда, шаршаған, ем алуға армандайтын турист үшін нағыз жәннат. Демалу үшін мұнда қандай мүмкіндіктер қарастырылған? Атап өтейік:

Кіреберісі бос құйылмалы радонды ванналарда шомылу. Яғни, сіз суы үнемі жаңаратын тұндырғыда шомыласыз, су температурасы – табиғи, яғни оның пайдалы қасиеттері толығымен сақталған.

Демалушыларға емдік шараларды тағайындаудың жеке тәсілдері. Бұлақтардың температурасы ауытқып тұратындықтан, демалушылардың жеке ерекшеліктері бойынша су жылылығын таңдап алуға болады.

Оған қоса, шипажайларда қосымша қызметтерді де алуға болады: гидромассаж, гидро және физиотерапия, шипалы саз ванналар, әртүрлі ораулар, термотерапия, қарапайым массаж және массаждық душ.

Айтылап кеткендерден басқа қоршаған табиғаттың ақылға сыймайтын байлығы көзді қуантады: жеміс-жидектер, саңырауқұлақтар және емдік шөптермен қамтылған ормандар, көлдер және су сарқырамалары.

Қазақстанда алуға болатын ең ерекше және айырықша емдіктердің түрі – панталы ем шаралар. Оны жылына тек бір рет қана алуға мүмкіндік бар – мамырдың соңынан маусымның аяғына дейін, ол маралдың жас мүйіздерін кесу шаралары өткізілетін уақыт. Олардан демалушылар шомылатын емдік қайнатпа қайнатылады. Адам организмі тері жасушалары арқылы қайнатпадан пайдалы элементтерді сіңіріп алады,бағаналық жасушалардың өсу үдерісі, регенерация жылдамдата кетеді, барлық ұлпалар жасарады. Мұндай ем шарасын тек мамандандырылған Катон-Қарағай ауданының марал шаруашылығында алуға болады. Ол жерде бірнеше бюджетті де, қымбат та панталы емханалар ұйымдастырылған. Негізгі орындалатын функция барлық жерде бірыңғай, тек қолайлылық деңгейі және сыртқы орталары ғана айырықша болады. Сол себептен, экономдағыңыз келсе, өз қаражатыңызға сайын таңдап алыңыз.

Алматы облысы

Алматы облысында SPA-демалысқа арналған көптеген қызықтырар орындар бар. Күн сәулелері астында жылы суларда шомылып демалуға, шипалы сазды ванналарға шомылуға немесе медициналық білімі бар дарынды массаж жасаушылардың қол астына берілуге армандайтын туристер үшін бұл нағыз қазына. Мұнда дәрілік, жоғары сапалы орташа сульфитті балшықтармен емдеуді, миниралды суларда шомылуды, криосаунаға түсуді, кәсіби косметологтардың және эстетикалық медицина орталықтарының қызметтерін ұсынатын шипажайлардың бірталайын табуға болады.

Сонымен бірге, Алматыдан алыс емес жерде демалыс үйлері және табиғи-сауықтық бақтар жұмыс істейді. Мұнда емдеу-сауықтыру емшаралардың түрлері көп: шипалысаз ванналардан иондалған судың көмегімен емделуге дейін. Олардың барлығы көрінісі тауларға және көлдерге ашылатын байтақ алматы облысының көркем орманды өңірлерінде жайғасқан. Талғамыңызға (қаражатыңызға) сайын таңдап, денсаулықты жақсартуға алға аттаныңыз! Мұндай демалыс сізді толық дем алу және босаңсу атмосферасына ендіреді.

Келесе демалыс үшін үздік орындарды таңдаған кезде біздің құрастырған guide-мақаламыз сізге көмектесетініне үміттенеміз.

Жоғарыда ұсынылған тізімінен қай жерге бармасаңызда, бір секундқа да көңіліңіз қайтпайды.

Егер де ол жаққа қайта оралғыңыз келмесе, ол тек біздің сипаттаған барлық ғажайып спа-орталықтарына бармағаныңыздан және оларға әлі де баруға талпынатыныңызға сенімдіміз!

Қазақстан аумағындағы коронавирустан кейін оңалуға арналған ТОП 10 санаторлы-курорттық нысан

COVID-19 індеті қалыптасқан қағидаларымызға қайта көз жүгіртіп, үйреншікті өмір салтымызды өзгертуді талап етуде. Қазіргі таңда әрқайсысымыз жеке басымыздың амандығына ғана емес, бүтіндей қоғамның саулығына жауапты екенімізді аңғардық. Демек өзіміз сырқат атаулыдан құлан таза айығып кетсек, ортамыз бен жақындарымызға белгілі бір дәрежеде қауіпсіздік сыйлаймыз. Бүгінгі мақаламыз сіз бен біздің, жоғарыда айтылғандай, коронавирустан құлан таза айығып кетуімізге; ауырмаған болсақ, ары қарай да сырқат атаулыға «берілмейтіндей», иммунитетімізді нығайту үшін барлық жағдай қарастырылған үздік 10 санаторлы-курортық нысан жайында болмақ.

Еліміздегі санаторлы-курорттық кешендердегі емдік-сауықтыру шараларының сипаты мен бағыты аймақтардың табиғи ерекшеліктері мен климатына қарай айқындалады. Мысал ретінде оңтүстіктегі Сарыағаштың шипалы қайнарларын айтуға болады. Мұндағы минералды су қабынуға қатысты туындаған талай дертке ем болып, адам ағзасының сауығуына оң әсер етеді, оған қоса созылмалы инфекциялық аурулардан кейін иммунитетті қалыпқа келтіруде де тигізер пайдасы көп.

Оңтүстік өңірлерден орын тапқан санаторийлердегі демалысты көктем және күз айларына жоспарлаған жөн. Бұдан бөлек бұл жақтағы шіліңгір шілдедегі ыстық та, нақтырақ айтсақ, жаз кезінде ерекше жарқын болатын күн сәулелері, белгілі бір тері ауруларын жазып берер таптырмас «дәрі» болып табылады. Денсаулығыңызды жөнге келтірмекке Сарыағаш жеріне аттанбақ болсаңыз, санаторийлерінің көбі Көктерек елді мекенінде шоғырланғанын біле жүріңіз.

Әңгіме ауанын оңтүстіктен шығысқа қарай ойыстырсақ, дәстүрлі шығыс медицинасының бірегей саласы – пантамен емдеу бірден ойға оралады. Бұғы мүйізінің емдік қасиеті ежелден-ақ адам баласына мәлім. Заманауи медицина да пантамен емдеу әдісінің нәтижелігін дәлелдеп берді. Әлемдік ауқымда төмендеп тұрған адамзат иммунитетін нығайтуға да, қан қысымын реттеуге де, жүйке жүйесі ауруларының алдын алуға да, сүйек пен буындардың саулығын қамтамасыз етуге де, сарқылған күш-қуатты толықтыруға да қауқары жететін емнің бұл түрі Шығыс Қазақстанда, өр Алтайдың баурайында жақсы дамыған. Шығыстың шипасы мұнымен де шектелмейді. Катонқарағайдың радонды арасан сулары эндокриндік жүйе ауруларын емдеуде кеңінен қолданылады. Бір жағынан суға шомылып, дертіңізге дауа тапсаңыз, екінші жағынан тау соқпақтарын аралап, Алтайдың тамашасына көз тойдырып, күнделікті қарбаластан тынығасыз. Бұл маңның табиғаты маусым талғамайтындықтан, санаторийлер мен курорттардың есігі туристер үшін қысы-жазы айқара ашық. Жетімсіз ылғалдану зонасында орналасқандықтан, керемет климатологиялық курорт болып табылатын Алакөл жайлы да ұмытпаңыз. Алакөл айдынында демалған туристердің жылдар бойы қалыптасқан пікіріне сүйенсек, жаздың күні Алакөлде сауығып қайтқан кісілер салқын күзден де, қытымыр қыстан да, құбылмалы көктемнен де тұмауратпай, тұмау тисе де, ұзаққа бармай, жылдам жазылып шығады екен.

Еліміздің батысындағы емдік орталықтар тірек-қимыл жүйесі, жүйке жүйесі, ағзадағы гинекологиялық және урологиялық ауытқулар, тері ауруларын емдеуге маманданған. Әдетте емшаралар минералды ванна қабылдау, балшық аппликацияларын қою сияқты басқа да табиғи терапия түрлерінің кешенінен тұрады. Бұл орайда, ақ Жайықтың жағалауында орналасқан санаторийлердің орны бөлек. Мұндағы емдік балшықтың құрамы адам ағзасына аса пайдалы минералдарға бай.

Осы орайда Бурабай мен Қостанайдың жайқалған қарағайлы ормандарын ерекше атап өткіміз келеді. Қарағай бөліп шығаратын фитонцидтер ауадағы бактерияларды залалсыздандырады, тыныс жолдарымен өкпеге өтіп ауру тудырушы микроорганизмдердің көбеюін тежейді. Демек қарағайлы орманның ауасымен тыныстап жүріп-ақ сауығып, денсаулығыңызды жақсарта аласыз. Бетперде тағып, еркін демала алмай жүрген карантин шағында, бұдан артық ем табылмайтын сияқты. Ауамен емделуді жеткіліксіз көрсеңіз де, бұл курорттық аймақтардың ұсынар игіліктері көп. Атап айтсақ, заманауи диагностикалық орталық, жыл бойы жұмыс істейтін бальнеологиялық кешендер, пантамен және балшықпен емдеу, қымыз ішу арқылы сауықтыру және т.б. Мұның барлығы сайып келгенде демалушылардың жүйелі түрде ем қабылдап, сауығуына жағдай жасайды.

Санаторлы-курорттық кешендердің көбі демалушыларды жыл бойы қабылдайды. Сол себепті демалыс маусымынан тыс кезеңдерде (жылдың суық айларында) бағалар төмендеп, денсаулыққа пайдалы демалыс әдеттегіден қолжетімді бола түседі. Қысқы спорт түрлерімен айналысуды ұнатсаңыз, әрі көпшіліктен алшақ уақыт өткізуді қаласаңыз (індет уақытында бұл қалаудан бұрын қажеттілікке айналғаны баршамызға белгілі), демалысыңызды қараша-наурыз айлары аралығына жоспарлауға кеңес береміз.

Коронавирустан кейінгі реабилитацияға деген сұраныстың ұлғайғанына орай Қазақстанның ұлттық курорттық ассоциациясы COVID-19 коронавирус инфекциясымен ауырып шыққан науқастарға арналған емдік-сауықтыру бағдарламасы бар санаторлы-курорттық нысандардың «Үздік ондығын» анықтады.

Үздіктер шеруін атағы әлдеқашан ел шекарасын асып өткен «Сарыағаш» курорттық аймағы бастайды. Жері шұрайлы, ауа райы қашанда жайма-шуақ Түркістан облысында орналасқан Сарыағаштың аумағында шипажайлар өте көп. Соның ішінде коронавирустан кейінгі оңалуға арналған үздіктер ретінде «Алтынай», «Казақстан KZ» және «Манкент» санаторийлері танылды.

Жамбыл облысынан ондыққа «Merke Radon» санаториі мен Жамбыл облысы әкімдігінің «Айша бибі» оңалту орталығы санаториі ШЖҚ МКМ кірді. Сонымен бірге Ұлттық курорттық ассоциация коронавирустан кейінгі оңалу бағдарламалары бар бірқатар санаторлы-курорттық нысандарды ерекше атап өтті. Бұл қатарда:

Сонымен бірге Ұлттық курорттық ассоциация коронавирустан кейінгі оңалу бағдарламалары бар бірқатар санаторлы-курорттық нысандарды ерекше атап өтті. Бұл қатарда:

• Алматы қаласындағы «Қазақстан» санаторийі мен «Altyn Kargaly» қонақүй-санаторийі;
• Алматыдан 3 шақырым қашықта, Іле Алатауының баурайында орналасқан «Almaty Resort» санаторийі;
• Батыс Қазақстан облысында – «Nurbergen Health Resort» санаторийі;
• Ақтөбе облысында – «Шипагер» санаторий-профилакторийі бар.

Мақаламызды қорытындылай келе, дендеріңіз сау, иммунитеттеріңіз мықты болсын деп тілейміз! Сағындырған саяхаттарымызға оралып, бетперде тақпай, алаңсыз қыдыратын күндер де алыс емес деген ізгі сеніміміз бар. Бастысы, жауапкершілік жайлы ұмытпайық!