Соңғы жылдары денсаулықты нығайту және ағзадағы дәрумендер мен минералдардың тапшылығын толықтыру мақсатында биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) кеңінен қолданылып келеді. Дегенмен, олар туралы әртүрлі қате түсініктер қалыптасқан. Сондықтан ББҚ-ның не екенін, олар қандай жағдайда қажет болатынын және неліктен дәрілік заттардың орнын баса алмайтынын түсіну маңызды.
Тағамға арналған биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) – құрамында дәрумендер, минералдар, аминқышқылдары, май қышқылдары, тағамдық талшықтар, өсімдік сығындылары және басқа да биологиялық белсенді заттар бар өнімдер. Олар күнделікті тағам рационын толықтыруға және ағзаның қалыпты қызметін қолдауға арналған.
Биологиялық белсенді қоспалардың негізгі мақсаты – ауруларды емдеу емес, ағзадағы жекелеген тағамдық заттардың тапшылығын толықтыру.
Биологиялық белсенді қоспалардың басты ерекшелігі – олардың қолданылу мақсаты.
Дәрілік препараттар клиникалық зерттеулерден өтеді, олардың тиімділігі ғылыми тұрғыдан дәлелденген және олар аурулардың алдын алу, емдеу немесе диагностикалау мақсатында қолданылады.
Ал биологиялық белсенді қоспалар дәрілік заттарға жатпайды. Олар ауруларды емдеуге арналмаған және дәрігер тағайындаған емнің орнын алмастыра алмайды. Олардың әсері зат алмасудың қалыпты жүруін қолдауға және ағзаға қажетті қоректік заттардың тапшылығын толықтыруға бағытталған.
Дәрігер төмендегі жағдайларда биологиялық белсенді қоспаларды қабылдауды:
- дәрумендер мен минералдардың тапшылығы расталған жағдайда;
- физикалық немесе ақыл-ой жүктемелері артқан кезеңде;
- жүктілік және бала емізу кезеңінде (дәрігердің тағайындауымен);
- егде жастағы адамдарға;
- үйлестірілген тамақтану кезінде;
- аурудан кейінгі қалпына келу кезеңінде ұсынуы мүмкін.
Маманның кеңесінсіз биологиялық белсенді қоспаларды өз бетінше қабылдау ұсынылмайды. Еркін сатылатын өнім болғанымен, оларды бақылаусыз қолдану келесі жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін:
- дәрумендер мен микроэлементтердің артық мөлшерде жиналуы;
- аллергиялық реакциялар;
- дәрілік препараттармен өзара әсерлесуі;
- созылмалы аурулардың асқынуы.
Әсіресе бауыр, бүйрек, жүрек-қантамыр жүйесі аурулары бар адамдарға, жүкті әйелдерге және балаларға ерекше сақтық таныту қажет.
Биологиялық белсенді қоспаларды сатып алу кезінде:
- өнімді тек ресми жеткізушілерден және дәріханалардан сатып алу;
- құрамын және қолдану жөніндегі нұсқаулықты мұқият оқу;
- жарамдылық мерзімін және қаптамасының бүтіндігін тексеру;
- «кез келген ауруды толық емдейді» немесе «әмбебап ем» деген сөзге сенбеу;
- қабылдауды бастамас бұрын міндетті түрде дәрігермен кеңесу ұсынылады.
Биологиялық белсенді қоспалар емдік құрал емес және ауруларды емдеуге арналмағаны туралы ұмытпаған жөн. Оларды тек дәрігердің ұсынысы бойынша тағам рационына қосымша ретінде қолдану қажет. Биологиялық белсенді қоспалар дәрілік препараттардың орнын баса алмайды. Адам денсаулығы ең алдымен дұрыс және үйлестірілген тамақтануға, жеткілікті дене белсенділігіне, сапалы ұйқыға және зиянды әдеттерден бас тартуға байланысты. Ең сапалы биологиялық белсенді қоспалардың өзі салауатты өмір салтын алмастыра алмайды.
Ауру белгілері пайда болған жағдайда биологиялық белсенді қоспаларды қолдана отырып, өздігінен емделумен айналыспай, міндетті түрде медициналық көмекке жүгіну қажет.
Денсаулығыңызды сақтаңыз! ББҚ-ды тек медициналық көрсетілім болған жағдайда және дәрігердің ұсынысымен ғана қолданыңыз. Медицина қызметкерінің кеңесі олардың қажеттілігін анықтауға және ықтимал қауіптердің алдын алуға көмектеседі.
2026 жылғы 31 шілдеде Солтүстік Қазақстан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде департамент басшысы Ә.Т. Жұматаевтың төрағалығымен 2026 жылғы 1-ші жартыжылдықтағы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласындағы қызмет нәтижелері бойынша қорытынды алқа отырысы өтті.
Кеңеске аумақтық басқармалардың, департаменттің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары қатысты.
Алқа барысында жұмыстың негізгі нәтижелері, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етудің өзекті мәселелері, анықталған проблемалық мәселелер және оларды шешу жолдары қаралды.
Департамент басшысы Әсет Тұрғымбекұлы есепті кезеңде атқарылған жұмысты қорытындылап, жұмыстың басымды бағыттарын белгіледі және алдағы кезеңге міндеттерді айқындады.
Жиын қатысушылары қарастырылған мәселелер бойынша өзара пікір алмасты. Алқа отырысының қорытындысы бойынша аумақтық басқармалар мен құрылымдық бөлімшелерге тиісті тапсырмалар берілді.
2026 жылғы 30 шілде күні Солтүстік Қазақстан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде «Денсаулықты нығайтуға ықпал ететін мектептер» жобасын іске асыру бойынша әдістемелік ұсынымдар, жобаны іске асыру шеңберінде мектептердің қызметін талдау» тақырыбында аумақтық басқармалармен, аудандардағы жоба үйлестірушілерімен бейнеконференция режимінде семинар ұйымдастырылып өткізілді.
Семинар барысында «Денсаулықты нығайтуға ықпал ететін мектептер» жобасының өңірде жүзеге асырылуы, жобаның басым бақыттары, салауатты өмір салты мен дене белсенділігі бағыты бойынша атқарылған жұмыстар, балалардың денсаулық жағдайларына байланыста топтарға бөлінуі, алдағы жылға қойылатын басым бағыттар туралы сөз қозғалды.
Семинар соңында қатысушылар өзара пікір алмасты, сұрақтарға толыққанды жауап беріліп, облысымыздың бірқатар мектептеріне жобаға қатысты ұсыныстар ұсынылды.
Жедел ішек инфекциялары — бактериялар мен вирустар арқылы туындайтын және көбінесе ластанған азық-түлік, су, лас қолдар мен тұрмыстық заттар арқылы таралатын аурулар тобы.Аурудың жасырын кезеңі 6 сағаттан 2 тәулікке дейін созылуы мүмкін. Ең жиі кездесетін қоздырғыштарға сальмонеллалар, шигеллалар (дизентерия қоздырғыштары), ротавирустар мен энтеровирустар жатады. Ішек инфекцияларына 5 жасқа дейінгі балалар, егде жастағы адамдар, асқазан-ішек жолдарының созылмалы аурулары бар тұлғалар және иммунитеті әлсіреген азаматтар аса бейім келеді.Жұқтырудың алдын алу үшін қарапайым профилактикалық шараларды сақтау қажет: азық-түлік өнімдерінің жарамдылық мерзімін мұқият тексеру, көкөністер мен жемістерді ағын сумен жақсылап жуу, бұзылу белгілері бар өнімдерді тұтынбау, тағамды сақтау талаптарын сақтау және дайын тағамдарды бөлме температурасында екі сағаттан артық қалдырмау.Тамақ ішер алдында тағамды мұқият қыздыру, сондай-ақ шикі және дайын өнімдердің жанасуына жол бермеу ұсынылады. Жеке бас гигиенасына ерекше көңіл бөлу қажет — тамақтанар алдында, дәретханаға барғаннан кейін және ас дайындау кезінде қолды сабынмен үнемі жуу керек.Азық-түлікті жәндіктер мен кеміргіштерден қорғау маңызды. Ішуге және ас дайындауға тек қайнатылған немесе бөтелкедегі суды пайдалану, ашық су көздерінен су ішпеу және тек арнайы жабдықталған орындарда шомылу, судың ауызға түсуінен сақтану қажет.Қарапайым профилактикалық шараларды сақтау денсаулықты қорғауға және жедел ішек инфекцияларының таралуының алдын алуға мүмкіндік береді. Аурудың алғашқы белгілері пайда болған жағдайда уақытылы медициналық көмекке жүгіну қажет.
СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде салтанатты іс-шара өтті. Іс-шара барысында Департаменттің және Мағжан Жұмабаев ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының мамандары Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшісінің антын қабылдап, өздеріне жүктелген қызметтік міндеттерді адал әрі жауапкершілікпен атқаруға дайын екендіктерін растады.
Мамандарды құттықтаған Департамент басшысы Әсет Жұматаев:
Салтанатты іс-шара аясында СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Арман Сайлаубайұлы «QazMed» салалық кәсіподағының «Белсенді қоғамдық қызметі үшін» медалімен марапатталды.2026 жылғы 21 шілдеде СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшысы Ә.Т. Жұматаевтың төрағалығымен Департамент пен аумақтық басқармалардың мамандарына арналған семинар өтті.Іс-шара мемлекеттік қызметшілердің құқықтық сауаттылығын арттыруға, сондай-ақ мемлекеттік қызмет саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасына енгізілген өзекті өзгерістерді түсіндіруге бағытталды.Семинарда Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментінің басшысы Дархан Хайруллин және Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Солтүстік Қазақстан облысы бойынша филиалының директоры Лаура Қайыржанова баяндама жасады.Семинар барысында қатысушыларға Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелері, сондай-ақ 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілген «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының негізгі нормалары жан-жақты түсіндірілді. Сонымен қатар мемлекеттік қызметті өткеру тәртібі, жаңа заңнамалық нормаларды іс жүзінде қолдану және заңнамада белгіленген талаптарды сақтау мәселелеріне ерекше назар аударылды.Бұдан бөлек, қатысушыларға сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың негізгі талаптары, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтау, қызметтік әдеп қағидаттары мен лауазымдық міндеттерді орындау кезінде адалдық қағидаларын ұстану мәселелері түсіндірілді.Семинар ашық диалог форматында өтіп, мемлекеттік қызметшілерге заңнаманы қолданудың практикалық мәселелерін талқылауға және өздерін қызықтырған сұрақтарға жан-жақты жауап алуға мүмкіндік берді.Вирустық гепатиттер – бауырды зақымдап, оның қызметін бұзатын жұқпалы аурулар. Аурудың кейбір түрлері ұзақ уақыт бойы ешқандай белгілерсіз өтіп, бауыр циррозы мен бауыр обырын қоса алғанда, ауыр асқынуларға алып келуі мүмкін.Ең кең таралған түрлері – А, В, С, D және Е вирустық гепатиттері. А және Е гепатиттері ластанған су, тағам өнімдері және лас қол арқылы жұғады. В, С және D гепатиттері қан және басқа да биологиялық сұйықтықтар арқылы, яғни стерильденбеген құралдарды қолданғанда, қорғанышсыз жыныстық қатынас кезінде, сондай-ақ анадан балаға беріледі.Алдын алу үшін жеке бас гигиенасы қағидаларын сақтау, қауіпсіз ауыз суды пайдалану, тек жеке гигиена құралдарын қолдану, инфекциялық қауіпсіздік талаптарын сақтайтын ұйымдардың қызметіне жүгіну және қауіп факторлары болған жағдайда уақтылы медициналық тексеруден өту қажет.Қорғанудың ең тиімді әдісі – вакцинация. Қазақстанда профилактикалық егулердің ұлттық күнтізбесі шеңберінде А және В вирустық гепатиттеріне қарсы вакцинация жүргізіледі.Уақтылы диагностика және тұрақты профилактикалық тексерулер ауруды ерте кезеңде анықтауға, емдеуді дер кезінде бастауға және асқынулардың дамуын болдырмауға мүмкіндік береді.СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде Департамент басшысының орынбасары – Әдеп жөніндегі уәкіл С.М. Барменбаевтың төрағалығымен семинар өтті. Іс-шараға аумақтық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармаларының мамандары қатысты.Семинар барысында бақылау-қадағалау қызметінің тиімділігін арттыруға және мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға бағытталған өзекті мәселелер қаралды.Атап айтқанда, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнама талаптарын және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексінің нормаларын сақтау мәселелеріне ерекше назар аударылды.Қатысушылар Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес жоспардан тыс тексерулер жүргізу тәртібін, жедел ден қою шараларын қолдануға негіз болатын бұзушылықтардың жойылуын бақылау мәселелерін, сондай-ақ тергеп-тексеру нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жоюға қатысты жоспардан тыс тексерулер жүргізу тәртібін талқылады. Сонымен қатар әкімшілік құқық бұзушылықтарды саралау, жедел ден қою шараларын қолдану және әкімшілік жаза ретінде рұқсаттың қолданылуын тоқтата тұру туралы сотқа өтінішхат беру тәртібі қарастырылды.Семинар аясында Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-336/2020 бұйрығына сәйкес санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық саласында мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде бизнес-процестерді сақтау мәселелері бойынша түсіндірмелер берілді.Сондай-ақ Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 29 маусымдағы № 350-VI Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің нормаларын қолдану, бекітілген стандарттар мен қағидаларға сәйкес мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасын бақылауды қамтамасыз ету, ақпараттық қауіпсіздік талаптары мен дербес деректерді қорғау мәселелері кеңінен талқыланды.Семинар қорытындысы бойынша қатысушылар пікір алмасты, қызметтік тәжірибеде туындайтын өзекті мәселелерді талқылап, өздерін қызықтырған сұрақтарға жан-жақты жауап алды.
Энтеробиоз - баланың ішектерінде нематодтардың (жылан құрттар) паразитизациясына байланысты құрттық инвазия. Балалардағы энтеробиоз-кең таралған паразиттік инфекция. Қазіргі уақытта энтеробиоз балалардағы бірқатар соматикалық аурулардың жиі пайда болуына және созылмалы патологияның өршуіне ықпал ететініне күмән жоқ.Энтеробиозбен ауыратын балалар мен ересектер инфекцияның резервуары және көзі болып табылады; нәжіспен-ауызбен берілу механизмі тамақ және тұрмыстық жолдармен жүзеге асырылады. Инфекция жұқтыру сәтінен бастап балалардағы энтеробиоз симптоматикасының дамуына дейін 12-14 күн өтеді. Ішек құрты инвазиясымен ауыратын балалар өздеріне ғана емес, басқа балаларға да жұқтыра алады, сондықтан энтеробиоздың таралуы әсіресе балалар топтарында жоғары. Бұған: гигиена ережелерін елемеу, балалардың саусақтарын сору, тырнақтарын тістеу, аузына ойыншықтар салу, балалар мекемелері мен үйде санитарлық нормаларды сақтамау және т. б. жатады.Энтеробиозбен ауыратын баланың негізгі шағымы-бұл анальды қышу, кешке және түнде айқын көрінеді. Перианальды аймақты қарау кезінде терінің қызаруы, жергілікті тітіркенуі және тырналуы, кейде – экзема және суланғыш дерматит анықталады.Балалардағы энтеробиозбен ас қорыту жүйесінің дисфункциясы тәбеттің төмендеуімен, тұрақсыз нәжіспен (іш қату мен өтудің ауыспалы кезеңдері), тенезммен, іштің кебуімен, жүрек айнуымен, регургитациямен және құсумен сипатталады. Тағамдық заттарды сіңіру процесінің бұзылуы дене салмағының жоғалуымен, баланың өсуі мен дамуының кешеуілдеуімен бірге жүреді.Әдетте, энтеробиозды емдеу және гигиеналық шараларды сақтау балаларды құрт ауруынан құтқаруға мүмкіндік береді. Алайда, инфекция көзімен байланыстарды сақтау кезінде қайтадан құрт инвазиясы болуы мүмкін.Энтеробиозға профилактикалық тексеруге:Энтеробиоз лас қол ауруы болып саналатындықтан, алдын-алу балаларға ерте жастан бастап гигиена дағдыларын үйретуден тұрады. Баланың тырнақтарын қысқа кесіп, дәретханадан кейін, тамақтанар алдында, серуендеуден кейін, таңертең және кешке баланы жуып, іш киімдерін күнделікті ауыстырып, саусақтарын соруға және тырнақтарын тістеуге тыйым салу керек, төсек-орындарды жиі ауыстырып, көкөністер мен жемістерді қолданар алдында мұқият жуу қажет.Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы (КҚГҚ) – бұл вирус қоздырғышынан туындайтын аса қауіпті жұқпалы ауру, науқас дер кезінде медициналық көмекке жүгінбеген жағдайда, өлім жағдайына әкеліп соқтыруы мүмкін.Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы ауруының негізгі клиникалық көріністері: инкубациялық кезең (ауру қоздырғышын жұқтырғаннан-аурудың алғашқы белгілерінің пайда болуына дейінгі мерзім) 1-14 күнге дейін созылады, бұл кезеңнің ұзақтығы вирусты жұқтыру жолына байланысты болады.Аурудың алғашқы белгілері дене қызуының кенеттен 39-400С дейін көтерілуімен, қатты бас ауыруымен, көздің қызаруы, бет, мойын және дененің жоғарғы бөлігінің қан кернеуімен және мойын, арқа, белдің ауыруымен, лоқсу немесе құсу, іш ауыруы немесе өтуі, ал ауру одан әрі дамыған жағдайда денеде бөртпелердің пайда болуы, мұрыннан, қызыл иектен, жатырдан, асқазаннан қан кету белгілері, ине енгізу орындарында қанталау (гематомалар) белгілерінің байқалуымен сипатталады.Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы қалай жұғады?Негізгі жұқтырушы және ауру қоздырғыштарын тасмалдаушы кене, сонымен қатар жабайы және үй жануарларының ағзасында да ауру қоздырғыштары болады. Адамның ауруды жұқтыруы жұқпаланған кенемен қатынаста немесе кене шаққан жағдайларда және қанында вирусы бар жануарларды сою кезінде, сондай-ақ науқас адамға күтім жасау кезінде немесе мәйіттің қанымен, сұйықтығымен және ағза бөлінділерімен ластанған медициналық құралдар арқылы жанама байланыс арқылы жұғуы мүмкін.Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы ауруының алдын-алу:Аурудың алдын-алу үшін табиғи ошақ аумағында орналасқан елді мекендердегі жануарларды, қора-жайлар мен үй жайларының аумағын кенеге қарсы залалсыздандыру.Табиғи ошақтарда орналасқан тұрғындар малдарды күтіп қарағанда және қырқым кезінде кенелердің шабуылынан және кене қанымен жанасты болдырмау мақсатында жеке қорғану үшін арнайы киім кию қажет (қалпақты комбинезон, шалбардың балағын шұлықтың ішіне салу, жақсы қорғалған аяқ және бас киім, резіңке колғап).Табиғатқа демалысқа шыққанда кененің жабысқаны көрінетін ашық түсті жақсы қорғалған резеңкелі манжетті жеңі ұзын көйлек кию қажет. Денеге кененің жабысқанын тексеру үшін өзіңіз және өзіңізге байқалмайтын орындарды (мойын, бастың шаш бөлігі, дененің артқы жағы т.б.) бір-біріңіздің үстеріңізді сағат сайын мұқият қарап отыру қажет. Дененің ашық жерлеріне және киімге кенелердің шабуылынан қорғайтын немесе оны өлтіретін арнайы сақтану құралдарын қолдану қажет.Кене шаққанда немесе кенемен жанаста болу арқылы аса қауіпті инфекцияны жұқтыру мүмкін болғандықтан, өзіңізді және өз жанұяңызды қорғау үшін міндетті түрде жеке басты қорғау, сақтану құралдарын пайдаланыңыз!Кене шаққан немесе кенемен жанаста болған жағдайларда міндетті түрде медициналық ұйымға қаралуыңыз және 14 күн медициналық бақылауда болуыңыз қажет.