Қазақстан Республикасында Нипах вирусын жұқтыру жағдайлары, сондай-ақ оның ел аумағына әкеліну фактілері тіркелмеген. Қазіргі уақытта елдегі эпидемиологиялық жағдай тұрақты және бақылауда.

Сонымен қатар, Үндістандағы Нипах вирусына байланысты эпидемиологиялық ахуалға орай алдын алу мақсатында Мемлекеттік шекара арқылы өтетін барлық өткізу пункттерінде санитариялық-карантиндік бақылау күшейтілді.

Ауру жағдайлары тіркелген Үндістаннан және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да елдерінен келетін азаматтарға ерекше назар аударылуда. Аталған инфекция бойынша қолайсыз елдердің тізімі тұрақты түрде қайта қаралып, жаңартылып отырады.

Медициналық ұйымдар инфекцияның ықтимал әкелінуіне дайындыққа келтірілді. Жедел медициналық көмек бригадалары мен инфекциялық стационарлардың дайындығы қамтамасыз етілді, дәрілік заттардың, жеке қорғаныш құралдарының және дезинфекциялық құралдардың азаймайтын қоры қалыптастырылды.

Инфекцияның таралуының алдын алу мақсатында эндемиялық елдерге сапар жоспарлап отырған азаматтарға жеке профилактика шараларын сақтау, ал елге оралғаннан кейін ауру белгілері пайда болған жағдайда дереу медициналық көмекке жүгініп, дәрігерге барған елі туралы хабарлау ұсынылады.

Анықтама: Нипах вирусы зооноздық инфекцияларға жатады және адамға жануарлардан, соның ішінде жарқанаттар мен шошқалардан, сондай-ақ жұқтырған адаммен тығыз қарым-қатынас кезінде беріледі. Ластанған тағам өнімдері мен сусындар арқылы жұғуы мүмкін. Ауру жоғары дене қызуымен, бас ауыруымен, жалпы әлсіздікпен қатар жүруі мүмкін, ал ауыр жағдайларда орталық жүйке жүйесінің зақымдануына және пневмонияның дамуына әкеледі. Қазіргі уақытта Нипах вирусына қарсы арнайы емдеу әдісі мен мақұлданған вакцина жоқ, медициналық көмек симптоматикалық сипатта көрсетіледі.

2025/2026 эпидемиологиялық маусымында 44 159 ЖРВИ жағдайы тіркелді. Өткен эпидемиологиялық маусымның сәйкес кезеңімен салыстырғанда аурушаңдық 9,4%-ға төмендеген (өткен эпидмаусымда — 48 786 жағдай).

Ауруға шалдыққандардың ең көп бөлігі 14 жасқа дейінгі балалар арасында тіркелді — 29 074 жағдай, бұл 65,8%-ды құрайды.

Соңғы аптада 2 424 ЖРВИ жағдайы тіркелді.

2025/2026 эпидемиологиялық маусымында A(H3N2) типті тұмаудың 215 жағдайы тіркелді.

Алғашқы жағдай 2025 жылғы 7 қарашада тіркелді.

Жас топтары бойынша:

• 14 жасқа дейінгі балалар арасында — 86 жағдай;

• ересектер арасында — 129 жағдай.

ЖРВИ мен тұмау ауруының негізгі белгілері: жоғары температура, жалпы интоксикация, әлсіздік, тамақ ауруы, мұрын бітелуі.

ЖРВИ мен тұмаудың алғашқы белгілері байқалған кезде өзін-өзі емдеуге болмайды, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет, дәрігерді үйге шақыру керек, ауруды таратпау үшін науқас баланы балабақшаға немесе мектепке жібермеу керек. Ұзақ мерзімді ауру көбінесе асқынулар тудырады. Олардың ішіндегі ең көп таралғаны және қауіптісі – өкпенің қабынуы.

ЖРВИ мен тұмаудың алдын алу үшін: үй-жайды күн сайын желдету, қолды мұқият жуу, антисептик құралдарды пайдалану, аурудың көтерілу кезеңінде адамдар көп жиналатын іс-шаралардан бас тарту не бетперде тағу, иммунитетті нығайту, спортпен шұғылдану және уақытында ұйықтап, тамақтану сапасын бақылау қажет.

2025/2026 жылғы эпидемиологиялық маусымда ЖРВИ-нің 41 735 жағдайы тіркелді, өткен маусымның ұқсас кезеңімен салыстырғанда сырқаттанушылықтың 7,1%-ға төмендеуі байқалады (өткен эпидемиологиялық маусымда-44 972 жағдай).

Науқастардың ең көп саны 14 жасқа дейінгі балалар арасында байқалады —

27 728 жағдай немесе 66,4%.

Соңғы аптада ЖРВИ-нің 1 088 жағдайы тіркелді, алдыңғы аптамен салыстырғанда 33%-ға төмендеу байқалды (1 625 жағдай).

2025/2026 эпидемиологиялық маусымда A/H3N2 типті тұмаудың 207 жағдайы тіркелді.

Бірінші жағдай 2025 жылдың 7 қарашасында тіркелді.

Жас топтары бойынша:

* 14 жасқа дейінгі балалар - 78 жағдай;

* ересектер-129 жағдай.

ЖРВИ мен тұмау ауруының негізгі белгілері: жоғары температура, жалпы интоксикация, әлсіздік, тамақ ауруы, мұрын бітелуі.

ЖРВИ мен тұмаудың алғашқы белгілері байқалған кезде өзін-өзі емдеуге болмайды, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет, дәрігерді үйге шақыру керек, ауруды таратпау үшін науқас баланы балабақшаға немесе мектепке жібермеу керек. Ұзақ мерзімді ауру көбінесе асқынулар тудырады. Олардың ішіндегі ең көп таралғаны және қауіптісі – өкпенің қабынуы.

ЖРВИ мен тұмаудың алдын алу үшін: үй-жайды күн сайын желдету, қолды мұқият жуу, антисептик құралдарды пайдалану, аурудың көтерілу кезеңінде адамдар көп жиналатын іс-шаралардан бас тарту не бетперде тағу, иммунитетті нығайту, спортпен шұғылдану және уақытында ұйықтап, тамақтану сапасын бақылау қажет.

Жаңа жылды тойлау қарсаңында сатылымда алкогольдік сусындардың кең таңдауы болғандықтан, оларды сатып алғанда абай болу өте маңызды. Алкогольмен уланудың алдын алу тұтынылатын сусындардың сапасына және оларды ресми сату орындарында сатып алуға тікелей байланысты. Сапасыз алкоголь өнімдерін сатып алудың салдары жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. осы қорқынышты салдардан қалай қорғануға болады? Міне, бірнеше қарапайым және тиімді әдістер:

Бірінші: отандық өндірушілердің танымал брендтерін таңдау қажет.

Өндірушілер өз сусындарының сапасына және жалған өніммен күреске тікелей мүдделі. Қазақстандық алкоголь өнімдері сапасы бойынша көптеген әлемдік брендтерден кем түспейтіні, тіпті олардан асып түсетіні белгілі. Қазақстандағы барлық спирт тек елімізді әлемге әйгілі еткен таңдаулы бидайдан жасалады.

Екінші: Белгісіз жерлерде алкоголь сатып алмаңыз.

Улану қаупінен сақтану үшін, ең басты қағида – алкогольді тек ресми сауда орындарында, заводтық қаптамада және акциздік таңбасымен сатып алу.

Үшінші: Егер өнімге қатысты күмәніңіз болса, сатушыдан оның сапасын растайтын құжаттарды сұраңыз.

Алкоголь сататын кез келген сауда орыны мұндай саудаға лицензияға ие болуы керек. Сонымен қатар, алкоголь өндірушінің әрбір өнімі сәйкес келетінін, барлық тексерулерден өткенін, түпнұсқа екенін және сапа стандарттарына сәйкес келетінін растайтын сәйкес келу туралы декларациясы болуы керек. Тұтынушы мұндай декларацияның көшірмесін өнімді сатып алатын кез келген дүкеннен сұрай алады және егер тауар түпнұсқа болса, сатушыда барлық қажетті құжаттар болады.

Төртінші: өзіңізді қалай сезінетініңізге назар аударыңыз.

Сапалы алкогольді шамалы мөлшерде қолданған жағдайда, әдетте, мастық синдромы, бас ауруы және денсаулықтың нашарлауы болмайды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сәйкес, зиянды тұтыну 50 граммнан жоғары алкоголь мөлшерімен және аптасына 1-2 реттен жиірек басталады. Сыраны үнемі ішу еркектердің гормональдық жүйесіне зиян келтіреді, тестостеронды басады және әйел гормондарын (фитоэстрогендер) ынталандырады, бұл «әйел» фигурасына (қарын, кеуде, жамбас), либидоның төмендеуіне және импотенцияға әкеледі. Салдары жүрек, бауыр, бүйрек, АІЖ, жүйке жүйесімен байланысты проблемаларды, сондай-ақ бедеулік және онкологиялық аурулар қаупін қамтиды.

Алкогольдің жалған түрлері – ішке қабылдауға арналмаған, бірақ сапасыз алкогольдік сусындардың орнына қолданылатын түрлі сұйықтықтар. Мұндай сусындарды тіпті минималды түрде қабылдау да қайтымсыз салдарға әкелуі мүмкін.

Өнімді таңдауға жауапкершілікпен қарау және сақтық шараларын сақтау – денсаулығыңыздың ауыр салдарларынан қорғаудың жалғыз жолы. Өзіңізді сақтаңыз және саналы таңдау жасаңыз! Сау болыңыз!

Трансмайлар (май қышқылының трансизомерлері) – ерекше химиялық құрылымымен ерекшеленетін қанықпаған майлардың бір түрі. Олар табиғи да, өнеркәсіптік жолмен немесе тағамды қыздырғанда пайда болуы мүмкін.

Трансмайлардың түрлері:

• Табиғи трансмайлар күйіс қайыратын жануарлардың (сиыр, қой) еті мен сүт өнімдерінде аз мөлшерде кездеседі. Олар денсаулыққа айтарлықтай қауіп төндірмейді;

• Өнеркәсіптік (жасанды) трансмайлар сұйық өсімдік майларын гидрлендіру процессінде пайда болады,осы кезде оларға қатты күйін беру және жарамдылық мерзімін ұзарту үшін сутегі қосылады. Денсаулыққа қауіп төндіретін негізгі осы майлар болып табылады.

• Термиялық трансмайлар өсімдік майларын қатты қыздырғанда (мысалы, 200°C жоғары температурада майда қуыру кезінде) пайда болуы мүмкін.

Трансмайлардың зияны.

Трансмайларды тұтыну жүрек-қантамыр аурулары мен өлім қаупінің жоғарылауымен байланысты. Осыған байланысты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) өнеркәсіптік трансмайларын тұтынуды барынша азайтуды ұсынады, өйткені олар денсаулыққа өте теріс әсер етеді:

• Жүрек-қан тамырлары аурулары: трансмайлар «жаман» холестерин деңгейін көтереді және «жақсы» холестерин деңгейін төмендетеді, бұл ишемиялық жүрек ауруы, инфаркт және инсульт даму қаупін едәуір арттырады;

• Заттектер алмасуының бұзылуы: олар жасушалардың майларды өңдеу қабілетін бұзу мүмкін, бұл метаболикалық проблемаларға әкеледі.

Құрамында көп мөлшерде өнеркәсіптік трансжиры бар өнімдер.

Көбінесе өнеркәсіптік трансжирлар ұзақ сақталу мерзімі мен белгілі бір текстурасы бар өнімдерді өндіруде қолданылады:

• Маргарин және тағамдық майлар: жасанды транс майлардың ең көп мөлшері бар өнімдер;

• Кондитерлік өнімдер: печенье, вафли, торттар, пирожныйлар, кондитерлік өнімдер, қатпарлы кондитерлік өнімдер, кәмпиттер (мұнда маргарин немесе тағамдық май қолданылады);

• Фастфудтар: фри картобы, чипсылар, пончиктер, қуырылған қамыр;

• Жартылай фабрикаттар: мұздатылған пицца, наггеттер, дайын түскі ас;

• Өңделген ет: шұжық, сосиска, ветчина құрамында белгілі бір мөлшерін қамтуы мүмкін.

Тұтынушыларды тағамдық өнімдердегі трансжирлардың болуы және деңгейі туралы хабардар ету мақсатында көптеген елдерде міндетті және ерікті таңбалау қабылданды: трансжирлар деңгейінің көрсеткіші тағамдық құндылық кестесінде көрсетіледі.

БҰҰ-ның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы тағамдық өнімдердегі транс майдың мөлшерін азайтуға, және мүмкіндігінше жасанды түрде гидрленген майларды жоюға шақырады, бұл жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу шарасы ретінде қарастырылады.

Транс майларды азайтудың негізгі тәсілдері – өндірушілердің өздігінен реттелуі және тағам өнімдерін міндетті түрде таңбалау.

Елдің барлық тұрғындарының ұнататын сүйікті мерекелерінің бірі - Жаңа жыл мерекесі жақындап қалды, ол толы дастарқанмен, туған-туыстар, жақындар мен достарға барумен бірге өтеді. Адамдар мерекелерге дейін алдын ала өнімдер сатып алады, түрлі тағамдар, салаттар мен кондитерлік бұйымдарды көптеп дайындайды. Дегенмен, жаңа жылдық мерекелер кезінде тамақтан улану және жіті ішек инфекциялары мәселесі ерекше өзекті болып табылады. Бұл жағдайлардың негізгі себептері жеке гигиена ережелерін сақтамау, тағамдарды дайындау немесе сақтау жағдайлары кезінде технология мен температуралық жағдайларды бұзу және жаңа жылдық дастарханнан қалған тағамдар мен басқа тез бұзылатын өнімдерді сақтау және тамақ ретінде пайдалану.

Мереке күні тағамдық улану сияқты жағымсыз салдарға жол бермеу үшін келесі профилактикалық шараларды сақтау қажет:

• жарамдылық мерзімі өткен және (немесе) қажетті сақтау шарттары сақталмаған өнімдерді тамаққа пайдалануға болмайды, яғни өнімнің өндірілген және сақталған күніне міндетті түрде қарау керек.;

• қаптамасы бұзылған және таңбалау этикеткалары (жапсырмалар) жоқ тауарларды сатып алмау;

• рұқсатсыз сауда орындарында, әсіресе үйде жасалған консервілер, кептірілген саңырауқұлақтар, балық, үйде тұздалған және ысталған шошқа майын және т.б. өнімдерді сатып алмау, оларды тұтыну ауыр улануға әкеп соқтыру мүмкін;

• қаптамасы бұзылған, тот басқан, деформацияланған немесе жапсырмасы жоқ консервілерді сатып алмау;

• жемістерді, көкөністерді, жидектерді және жасыл шөптерді қолданар алдында мұқият жуу;

• бүлінген белгілері бар жеміс-көкөніс өнімдерін пайдаланбау;

• жеке гигиена ережелерін сақтау: тамақ дайындау және тамақ ішу алдында қолдарды мұқият жуу;

• салаттарды, ұсақталған еттен және балықтан жасалған бұйымдарды, сондай-ақ құймалы өнімдерді және т.б. аз мөлшерде дайындау, өйткені олардың жарамдылық мерзімі шектеулі. Салаттарды беру алдында ғана маймен құйю керек. Тез бұзылатын тағамдар мен дайын салаттарды бөлме температурасында сақтамау;

• жаңа дайындалған тағамды алдыңғы тамақ қабылдаудан қалған өнімдермен араластырмау. Тамақ өнімдерінің қалдықтарын қолданар алдында термикалық өңдеуге жарату қажет;

• тамақ дайындау технологиясын сақтау, инфекциялық аурулардың қоздырғыштарының өлуін және олардың токсиндерінің жойылуын қамтамасыз ете отырып, мұқият кулинарлық термикалық өңдеуді жүргізу;

• жабдықтарды және ас үй инвентарын таза күйде ұстау, шикі және дайын өнімдер үшін бөлек кесу тақтайшаларын және пышақтарды пайдалану.

«Қоғамдық тамақтандыру объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 17 ақпандағы № ҚР ДСМ-16 бұйрығына сәйкес дайын тағамдар, салаттар, винегрет және туралған ингредиенттер (4±2)°C температурада сақталуы тиіс, олар дастарханға берілу алдында құйылады. Сорпасы құйылғаннан кейін пісірілген тағамдық компоненттердің, оның ішінде ет өнімдерінің, қайтадан қайнатылуын міндетті түрде қамтамасыз ету арқылы кілкілдек дайындалады. Кілкілдекті +25°C дейін салқындатқаннан кейін алдын ала қайнатылған формаларға құйылады. Кілкілдекті (4±2)°C температурада тоңазытқышта сақтау керек және алты сағат ішінде пайдалану керек.

Мерекелік мәзірді құрастыру кезінде рационалды тамақтану принциптерін ескеру ұсынылады. Тамақ қабылдаудың реттілігін сақтау (салаттардан бастап ыстыққа дейін) және үстелдегі өсімдік тағамдарының үлесін арттыру ұсынылады. Жаңа жыл түнінде 31 желтоқсанда аш болуға жол бермеу, артық тамақтануды болдырмау үшін күні бойы тамақ қабылдау жиілігін сақтау қажет.

Денсаулығыңызға зиян келтірмеу үшін, тексерілген өнімдерді сатып алу, олардың жарамдылық мерзімін, сақтау шарттарын және дайындау ережелерін сақтау қажет. Осы қарапайым кеңестерді орындау Сіздің және Сіздің жақындарыңыздың денсаулығын жаңа жыл мерекелерінде де, тұрақты түрде де сақтауға көмектеседі.